واریس مری (Esophageal Varices) رگهای متورم و گشاد شدهای در دیوارهٔ مری هستند که معمولاً در افراد مبتلا به بیماریهای کبدی شدید، بهویژه سیروز (تشمع کبد)، دیده میشوند. این وضعیت میتواند خطرناک باشد زیرا این رگها مستعد پارگی و خونریزی شدید هستند.
علت و عوامل خطر واریس مری
واریس مری عمدتاً ناشی از افزایش فشار ورید پورت (ورید اصلی که خون را از دستگاه گوارش به کبد میبرد) است. سیروز کبد، شایعترین علت این افزایش فشار، باعث اختلال در جریان خون به کبد و برگشت آن به سمت وریدهای مری میشود. سایر علل کمتر شایع شامل ترومبوز ورید پورت و برخی عفونتها هستند. عوامل تشدیدکنندهٔ خونریزی شامل مصرف الکل، یبوست شدید، سرفهٔ مزمن و مصرف برخی داروها مانند آسپرین است.
علائم و نشانههای واریس مری
در بسیاری از موارد، واریس مری تا زمان بروز خونریزی هیچ علامتی ندارد. اولین نشانهٔ خونریزی معمولاً استفراغ خونی (هماتمزیس) است که ممکن است شبیه تف کردن خون یا قهوهٔ لهشده باشد. مدفوع سیاه و قیری (ملنا) نیز نشانهٔ دیگر خونریزی گوارشی است. کمخونی ناشی از خونریزی مزمن میتواند منجر به ضعف، خستگی و رنگپریدگی شود. در موارد شدید، افت فشار خون، تپش قلب و شوک رخ میدهد.
تشخیص واریس مری
تشخیص واریس مری معمولاً از طریق آندوسکوپی فوقانی (گاستروسکوپی) انجام میشود. در این روش، یک لولهٔ نازک و انعطافپذیر مجهز به دوربین از طریق دهان وارد مری، معده و دوازدهه میشود تا پزشک بتواند مستقیماً رگهای متورم را مشاهده کند. شدت واریس و وجود علائم خونریزی (مانند رگههای قرمز روی رگها) در آندوسکوپی ارزیابی میشود. گاهی برای بررسی علت زمینهای، آزمایشهای عملکرد کبد و سونوگرافی شکم نیز تجویز میشود.
درمان و پیشگیری از خونریزی واریس مری
هدف اصلی درمان، جلوگیری از خونریزی یا کنترل آن است. داروها شامل بتا-بلاکرها (مانند پروپرانولول) برای کاهش فشار ورید پورت و سوماتوستاتین برای کاهش جریان خون هستند. در موارد خونریزی فعال، آندوسکوپی برای بستن رگهای خونریزیدهنده با باندهای لاستیکی (باندلیگاسیون) یا تزریق مواد شیمیایی (اسکلروتراپی) انجام میشود. در موارد شدید و مقاوم به درمان، ممکن است نیاز به جراحی برای ایجاد مسیر جدید جریان خون (مانند TIPS) باشد. پیشگیری شامل پرهیز از الکل، مدیریت بیماری کبدی و رژیم غذایی مناسب است.
زندگی با واریس مری و نکات مهم
زندگی با واریس مری نیازمند مراقبتهای پزشکی منظم و پیگیری دقیق است. بیماران باید از مصرف الکل و داروهای مضر برای کبد (مانند استامینوفن در دوز بالا) پرهیز کنند. رعایت رژیم غذایی کمنمک و پرهیز از غذاهای سفت و خشک که ممکن است باعث تحریک مری شوند، توصیه میشود. در صورت مشاهدهٔ هرگونه علائم خونریزی مانند استفراغ خونی یا مدفوع سیاه، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. پزشک معالج، برنامهٔ درمانی و پیگیری مناسب را تعیین خواهد کرد.
