دررفتگی انگشتان و مچ (Dislocation) زمانی رخ میدهد که استخوانهای تشکیلدهندهٔ یک مفصل در دست یا مچ، از جایگاه طبیعی خود خارج شوند. این عارضه که معمولاً در اثر ضربه یا افتادن رخ میدهد، با درد شدید، تورم و تغییر شکل ظاهری مفصل همراه است و نیازمند اقدام فوری پزشکی برای جااندازی و جلوگیری از آسیبهای دائمی است.
علائم هشداردهندهٔ دررفتگی: چه زمانی باید نگران شویم؟
بارزترین نشانهٔ دررفتگی انگشتان و مچ، تغییر شکل واضح مفصل است؛ یعنی انگشت یا مچ شما کج یا بدشکل به نظر میرسد. درد شدید و ناگهانی، تورم و کبودی سریع، و ناتوانی کامل در حرکت دادن مفصل آسیبدیده از دیگر علائم کلیدی هستند. گاهی ممکن است حس کرختی یا سوزنسوزن شدن نیز در ناحیهٔ آسیبدیده یا پایینتر از آن احساس شود که میتواند نشانهٔ تحت فشار بودن اعصاب باشد و مراجعهٔ فوری به پزشک را ضروریتر میکند.
تشخیص و اولین قدم درمانی: پزشک چه میکند؟
پس از مراجعه به اورژانس یا متخصص ارتوپدی، پزشک ابتدا با معاینهٔ فیزیکی، وضعیت مفصل، دامنهٔ حرکتی و علائم عصبی-عروقی را بررسی میکند. سپس برای تأیید تشخیص دررفتگی و بررسی وجود شکستگیهای احتمالی همراه، درخواست تصویربرداری با اشعهٔ ایکس (X-ray) میدهد. اولین اقدام درمانی، جااندازی بسته (Closed Reduction) است؛ یعنی پزشک بدون جراحی و با استفاده از مانورهای دستی دقیق، استخوانها را به جای خود بازمیگرداند. این کار ممکن است با بیحسی موضعی یا آرامبخش انجام شود.
چرا نباید خودتان مفصل را جا بیندازید؟
تلاش برای جا انداختن مفصل دررفته توسط خود فرد یا افراد غیرمتخصص بسیار خطرناک است. این کار میتواند به پارگی رباطها (Ligaments)، آسیب به اعصاب و عروق خونی، یا حتی شکستگی استخوان منجر شود و یک آسیب ساده را به یک مشکل پیچیده و گاهی دائمی تبدیل کند. تشخیص دقیق نوع دررفتگی و اطمینان از عدم وجود شکستگی همراه، فقط با معاینهٔ پزشکی و عکس رادیوگرافی ممکن است. همیشه این کار را به متخصص بسپارید.
مراقبتهای پس از جااندازی و روند بهبودی
پس از جااندازی موفق، مفصل معمولاً برای چند هفته با استفاده از آتل (Splint) یا گچ بیحرکت میشود تا رباطها و بافتهای نرم آسیبدیده فرصت ترمیم پیدا کنند. کنترل درد و تورم با استفاده از یخ و داروهای تجویزشده توسط پزشک اهمیت دارد. پس از دورهٔ بیحرکتی، فیزیوتراپی نقش حیاتی در بازگرداندن دامنهٔ حرکتی کامل، تقویت عضلات اطراف مفصل و کاهش احتمال دررفتگی مجدد در آینده دارد. طول دورهٔ بهبودی به شدت آسیب اولیه بستگی دارد.
