اختلالات عملکردی روده به مشکلاتی در کارکرد و ارتباط روده و مغز گفته می‌شود که میتوانند با درد شکم، نفخ، یبوست یا اسهال همراه باشند. سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، یبوست عملکردی و اسهال عملکردی از نمونه‌های این گروه‌اند. علائم واقعی‌اند، حتی اگر بررسی‌ها آسیب ساختاری مشخصی نشان ندهند. پزشک با توجه به الگوی علائم و بررسی‌های لازم، تشخیص و درمان متناسب را تعیین می‌کند.
این اختلالات چه فرقی با هم دارند؟
در IBS، درد شکم با دفع و تغییر شکل یا دفعات مدفوع ارتباط دارد. در یبوست یا اسهال عملکردی، مشکل اصلی میتواند تغییر دفع باشد و درد علامت غالب نباشد. نفخ عملکردی هم میتواند مشکل اصلی فرد باشد. بنابراین تمام اختلالات عملکردی را نباید فقط IBS نامید.
آیا علائم فقط از استرس است؟
خیر. تغییر حساسیت و حرکت روده و ارتباط آن با مغز در بروز علائم نقش دارند؛ غذا، خواب و فشار روانی ممکن است علائم بعضی افراد را تشدید کنند. این به معنی خیالی‌بودن درد یا مقصر بودن بیمار نیست. تشخیص درست کمک می‌کند درمان به علامت غالب و نیاز همان فرد نزدیک شود.
برای تشخیص چه بررسی‌هایی لازم است؟
شرح حال، الگوی درد و دفع، داروها، سابقهٔ خانوادگی و معاینه بخش اصلی ارزیابی‌اند. بسته به علائم ممکن است آزمایش خون یا مدفوع و بررسی‌های دیگر برای بیماریهای مشابه لازم شود. همهٔ افراد به کولونوسکوپی نیاز ندارند؛ علائم هشدار، سن، سابقه و نتایج بررسی‌ها در تصمیم پزشک نقش دارند. طبیعی‌بودن آزمایش‌ها به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
درمان چگونه انتخاب می‌شود؟
درمان برای یبوست، اسهال و درد یکسان نیست. تنظیم تغذیه و فعالیت، داروی متناسب با علامت غالب و در بعضی افراد درمانهای مرتبط با محور روده و مغز میتوانند کمک کنند. برای IBS گاهی رژیم آزمایشی کم‌فودمپ یا تنظیم فیبر با راهنمایی پزشک یا متخصص تغذیه مطرح می‌شود؛ حذف طولانی و گستردهٔ غذاها برای همه لازم نیست. هدف، کنترل علائم و بهترشدن زندگی روزمره است، نه وعدهٔ درمان یک‌روزه یا نتیجهٔ یکسان برای همه.
چه علائمی را نباید به رودهٔ عملکردی نسبت داد؟
خون در مدفوع، کاهش وزن بی‌دلیل یا کم‌خونی نیاز به بررسی علت دیگری دارد. خونریزی زیاد یا قطع‌نشدنی، مدفوع سیاه و قیری یا درد شدید و ناگهانی شکم را فوراً در اورژانس بررسی کنید. حتی با تشخیص قبلی IBS، علامت تازه نباید بدون بررسی به همان بیماری نسبت داده شود.
برای ویزیت چه همراه داشته باشیم؟
دفعات و شکل مدفوع، ارتباط درد با دفع یا غذا و داروهای مصرفی را یادداشت کنید. فهرست غذاهایی که واقعاً علائم را تشدید می‌کنند و نتایج بررسی‌های قبلی را همراه ببرید. درمان را با پزشک پیگیری کنید و بر اساس پاسخ خودتان تنظیم کنید.