لیست پزشکان متخصص نارسایی غدد فوق کلیوی در مشهد

نارسایی غدد فوق کلیوی (Adrenal insufficiency) وضعیتی است که در آن غدد فوق کلیوی، که در بالای کلیه‌ها قرار دارند، هورمون‌های کافی تولید نمی‌کنند. کمبود اصلی، کورتیزول است که در تنظیم سوخت‌وساز و پاسخ به استرس نقش دارد؛ در نوع اولیه ممکن است آلدوسترون، هورمون مؤثر بر تعادل آب و نمک و فشار خون، نیز کم شود. کمبود این هورمون‌ها می‌تواند عواقب جدی برای سلامتی داشته باشد.

علائم و نشانه‌های نارسایی غدد فوق کلیوی

علائم نارسایی غدد فوق کلیوی معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است شامل خستگی شدید، ضعف عضلانی، کاهش وزن، کاهش اشتها، تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم، افت فشار خون (به‌ویژه هنگام ایستادن)، سرگیجه، تیرگی پوست (در نوع اولیه)، میل شدید به نمک و درد مفاصل و عضلات باشد. شدت علائم می‌تواند از خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد و در شرایط استرس‌زا مانند عفونت یا جراحی، تشدید شود.

علل زمینه‌ای نارسایی غدد فوق کلیوی

شایع‌ترین علت نارسایی اولیه غدد فوق کلیوی (بیماری ادیسون) اختلالات خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به غدد فوق کلیوی حمله می‌کند. علل دیگر شامل عفونت‌ها (مانند سل یا HIV)، خونریزی در غدد فوق کلیوی، متاستاز سرطان به این غدد و برخی داروها است. نارسایی ثانویه غدد فوق کلیوی معمولاً ناشی از عدم تولید کافی هورمون ACTH توسط غده هیپوفیز است که خود این می‌تواند به دلیل تومورهای هیپوفیز، جراحی یا پرتودرمانی ناحیهٔ هیپوفیز باشد. مصرف طولانی کورتون نیز می‌تواند تولید طبیعی کورتیزول را سرکوب کند؛ قطع ناگهانی آن خطر نارسایی و بحران را بالا می‌برد و باید از برنامهٔ کاهش داروی پزشک پیروی کرد.

تشخیص نارسایی غدد فوق کلیوی

تشخیص نارسایی غدد فوق کلیوی بر اساس شرح حال بیمار، معاینه فیزیکی و آزمایش‌های خونی انجام می‌شود. آزمایش‌های اصلی شامل اندازه‌گیری سطح هورمون‌های کورتیزول، آلدوسترون، ACTH و الکترولیت‌ها (سدیم و پتاسیم) است. تست تحریک با ACTH (سیناکتن) پاسخ کورتیزول را بررسی می‌کند. نتیجهٔ طبیعی ممکن است نارسایی ثانویهٔ تازه‌شروع‌شده را رد نکند؛ انتخاب و تفسیر آزمایش با توجه به سابقه و علائم انجام می‌شود. در موارد مشکوک، ممکن است تصویربرداری از غدد فوق کلیوی یا غده هیپوفیز نیز لازم باشد.

درمان و مدیریت نارسایی غدد فوق کلیوی

درمان اصلی نارسایی غدد فوق کلیوی، جایگزینی هورمون‌های کمبود است. هیدروکورتیزون از داروهای جایگزین کورتیزول است. فلودروکورتیزون در صورت کمبود آلدوسترون تجویز می‌شود؛ در نارسایی ثانویه معمولاً نیازی به آن نیست. دوز داروها باید با دقت توسط پزشک تنظیم شود و ممکن است در زمان‌های استرس، بیماری یا جراحی نیاز به افزایش موقت داشته باشد. برنامه مکتوب روزهای بیماری و آموزش تزریق اضطراری هیدروکورتیزون را از تیم درمان بگیرید. اگر استفراغ مانع نگه‌داشتن قرص می‌شود یا ضعف شدید و غش دارید، فوراً کمک اورژانسی بگیرید؛ تزریق اضطراریِ آموزش‌داده‌شده جای مراجعه اورژانسی را نمی‌گیرد.

زندگی با نارسایی غدد فوق کلیوی

نارسایی غدد فوق کلیوی به درمان و پیگیری منظم نیاز دارد؛ مدت درمان به علت و ارزیابی پزشک بستگی دارد. بیماران باید به‌طور منظم تحت نظر پزشک باشند و داروها را طبق دستور مصرف کنند. کورتون مصرفی را خودسرانه یا ناگهانی قطع نکنید؛ کاهش آن باید طبق برنامه پزشک باشد. همراه داشتن کارت یا دستبند پزشکی که وضعیت بیماری را نشان می‌دهد، به‌ویژه هنگام سفر یا در مواقع اضطراری، توصیه می‌شود. رعایت رژیم غذایی مناسب و مدیریت استرس نیز به بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند. با درمان مناسب، اکثر افراد مبتلا به نارسایی غدد فوق کلیوی می‌توانند زندگی نسبتاً طبیعی داشته باشند.