کزاز چیست؟
کزاز که با نام تتانوس هم شناخته می‌شود، یک بیماری عفونی جدی است که بر اثر ورود نوعی باکتری از راه زخم به بدن ایجاد می‌شود. این باکتری در خاک، گرد و غبار، فضولات حیوانات و روی اجسام آلوده یا زنگزده وجود دارد و پس از ورود به بدن، سمی تولید می‌کند که بر اعصاب و عضلات اثر می‌گذارد. سفتی و گرفتگی دردناک عضلات — به‌ویژه در ناحیهٔ فک و گردن — از نشانه‌های شناخته‌شدهٔ این بیماری است. نکتهٔ امیدوارکننده این است که کزاز با واکسیناسیون به‌موقع تا حد زیادی قابل پیشگیری است.
چه زمانی باید به دکتر مراجعه کنیم؟
در این موقعیت‌ها بهتر است مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازید:
- زخم عمیق یا آلوده به خاک، به‌خصوص با جسم زنگزده یا آلوده مثل میخ و سیم
- گازگرفتگی حیوانات، سوختگی یا زخم‌هایی که دیر تمیز شده‌اند
- نامشخص بودن سابقهٔ واکسیناسیون کزاز یا گذشتن سال‌های زیاد از آخرین نوبت واکسن
- احساس سفتی فک، دشواری در باز کردن دهان یا گرفتگی غیرعادی عضلات پس از یک زخم اخیر
اگر بعد از زخم دچار گرفتگی شدید عضلات، دشواری در بلع یا تنفس شدید، وضعیت اورژانسی است و باید بدون معطلی به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
به چه دکتری مراجعه کنیم؟
مرجع اصلی تشخیص و درمان کزاز، متخصص بیماریهای عفونی است. اگر پرسش شما دربارهٔ یک زخم مشکوک، تکمیل واکسیناسیون یا پیگیری پس از درمان است، ویزیت متخصص عفونی مسیر درستی است. برای کودکان، فوق تخصص بیماریهای عفونی کودکان انتخاب مناسب‌تری است. در ساعات اولیهٔ پس از یک زخم آلوده، متخصص طب اورژانس یا اورژانس بیمارستان می‌تواند زخم را ارزیابی و اقدامات پیشگیرانهٔ لازم را انجام دهد. از طریق همین صفحه می‌توانید نوبت اینترنتی پزشکان مرتبط را دریافت کنید.
در جلسهٔ ویزیت چه انتظاری داشته باشیم؟
پزشک معمولاً دربارهٔ نحوهٔ ایجاد زخم، زمان آن و سابقهٔ واکسیناسیون شما سؤال می‌کند و زخم را معاینه می‌کند. بر اساس این ارزیابی ممکن است شست‌وشو و مراقبت از زخم، تزریق واکسن یادآور یا سرم ضد کزاز و در موارد جدی‌تر، بستری و درمان تخصصی توصیه شود. همراه داشتن کارت واکسن یا هر مدرکی از سابقهٔ واکسیناسیون، تصمیم‌گیری پزشک را دقیق‌تر و سریع‌تر می‌کند.
پیشگیری؛ مهم‌ترین قدم
مطمئن‌ترین راه محافظت در برابر کزاز، کامل بودن واکسیناسیون است. واکسن کزاز در برنامهٔ واکسیناسیون کودکی تزریق می‌شود، اما ایمنی آن دائمی نیست و در بزرگسالی به نوبت‌های یادآور نیاز دارد. اگر از وضعیت واکسن خود مطمئن نیستید، لازم نیست منتظر زخم یا حادثه بمانید؛ با یک ویزیت ساده، پزشک سابقهٔ شما را بررسی می‌کند و زمان مناسب نوبت یادآور را تعیین می‌کند. تمیز کردن سریع و صحیح هر زخم و جدی گرفتن زخمهای آلوده نیز بخش مهمی از پیشگیری است.