جراحی سنگ باز و بسته کلیه، شامل روش‌های متفاوت خارج کردن سنگ است. روش بسته خود کم‌تهاجمی است؛ بزرگ بودن سنگ به‌تنهایی به معنی نیاز به جراحی باز نیست. این جراحی‌ها بسته به اندازه، محل و تعداد سنگ‌ها، به دو صورت باز (با برش جراحی) و بسته (با ابزارهای آندوسکوپی) انجام می‌شوند و هدف اصلی آن‌ها، برداشتن کامل سنگ و جلوگیری از عوارض احتمالی است.
جراحی سنگ باز کلیه: روشی برای سنگ‌های بزرگ و پیچیده
جراحی سنگ باز کلیه (Open Nephrolithotomy) زمانی توصیه میشود که سنگ کلیه بسیار بزرگ، متعدد یا در موقعیت آناتومیک خاصی قرار گرفته باشد که امکان برداشتن آن با روش‌های بسته وجود ندارد. در این روش، جراح با ایجاد یک برش در ناحیه پهلو یا شکم، مستقیماً به کلیه دسترسی پیدا کرده و سنگ را خارج می‌کند. این جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام شده و نیازمند بستری چند روزه در بیمارستان است. امروزه جراحی باز به‌ندرت و هنگامی مطرح میشود که روش‌های کم‌تهاجمی ناموفق یا نامناسب باشند.
جراحی سنگ بسته کلیه: رویکردی کم‌تهاجمی با آندوسکوپ
«جراحی بسته» اصطلاحی کلی است و می‌تواند به روش‌های آندوسکوپی مختلف اشاره کند. در روش PCNL یا خارج کردن سنگ از راه پوست، سنگ‌های کلیوی از طریق برش‌های کوچک (حدود ۱ سانتی‌متر) در ناحیه پهلو با استفاده از ابزارهای آندوسکوپی (مانند نفروسکوپ) خارج می‌شوند. PCNL معمولاً برای سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر مطرح است؛ قرار داشتن سنگ در لگنچه به‌تنهایی روش عمل را تعیین نمی‌کند. برای بعضی سنگ‌ها روش‌های دیگر، مانند آندوسکوپی از راه مجرای ادرار و حالب، مناسب‌تر است. مزایای جراحی بسته شامل دوره نقاهت کوتاه‌تر، درد کمتر و احتمالاً بستری کوتاه‌تر در مقایسه با جراحی باز است. پزشک با هدایت تصویربرداری، ابزار را وارد کلیه کرده و سنگ را خرد و خارج می‌کند.
آمادگی پیش از جراحی سنگ باز و بسته کلیه
پیش از انجام جراحی سنگ باز و بسته کلیه، لازم است بیمار تحت معاینات کامل پزشکی قرار گیرد. این معاینات شامل آزمایش خون، آزمایش ادرار، و تصویربرداری (مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن) برای تعیین دقیق محل، اندازه و تعداد سنگ‌ها است. پزشک در مورد سابقه پزشکی بیمار، داروهای مصرفی (به‌ویژه داروهای رقیق‌کننده خون) و آلرژی‌ها سؤال خواهد کرد. زمان ناشتایی را از مرکز درمان بگیرید. هر تغییر در دارو، به‌ویژه داروی ضدانعقاد یا آسپرین، باید با جراح و پزشک تجویزکننده هماهنگ شود؛ خودسرانه دارو را قطع نکنید. عفونت ادراری احتمالی هم باید پیش از عمل بررسی و درمان شود. عفونت همراه با انسداد مسیر ادرار وضعیت اورژانسی است و ممکن است به تخلیهٔ فوری ادرار و آنتی‌بیوتیک نیاز داشته باشد؛ خارج کردن نهایی سنگ پس از کنترل عفونت انجام میشود.
دوره نقاهت و مراقبت‌های پس از جراحی سنگ کلیه
دوره نقاهت پس از جراحی سنگ باز و بسته کلیه به نوع جراحی و شرایط بیمار بستگی دارد. پس از جراحی، بیمار ممکن است برای مدتی سوند ادراری و یا نفروستومی (لوله درن در کلیه) داشته باشد. درد پس از جراحی با مسکن کنترل میشود. فعالیت‌های سنگین باید تا چند هفته محدود شود. پزشک دستورالعمل‌های لازم برای مصرف مایعات، رژیم غذایی و پیگیری‌های بعدی را ارائه خواهد داد. مراجعه منظم به پزشک برای اطمینان از عدم باقی‌ماندن سنگ و بررسی عملکرد کلیه ضروری است.
مقایسه جراحی سنگ باز و بسته کلیه
انتخاب بین جراحی سنگ باز و بسته کلیه به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله اندازه، تعداد، محل سنگ، وضعیت کلی کلیه و سلامت عمومی بیمار. روش‌های کم‌تهاجمی مانند PCNL معمولاً بر جراحی باز ترجیح دارند، اما جراحی باز فقط در شرایط خاص و پس از بررسی امکان روش‌های کم‌تهاجمی مطرح میشود. ممکن است برای پاک‌سازی سنگ، بیش از یک مرحلهٔ درمان لازم باشد. پزشک با در نظر گرفتن تمام این جوانب، بهترین روش درمانی را برای هر بیمار تعیین می‌کند. هر دو روش با هدف برداشتن کامل سنگ و پیشگیری از عوارض انجام می‌شوند.