«انسداد یا اختلالات مجاری اشکی» وضعیتی است که در آن مسیر طبیعی خروج اشک از چشم به بینی مسدود یا تنگ می‌شود. این مشکل میتواند باعث اشک‌ریزش مداوم، عفونت‌های مکرر و تاری دید شود و در هر سنی، از نوزادی تا بزرگسالی، رخ دهد. تشخیص و درمان به‌موقع میتواند از عوارض بعدی جلوگیری کند.
علائم اصلی؛ چشم شما چه پیامی می‌دهد؟
شایع‌ترین علامت، اشک‌ریزش بیش از حد (اپی‌فورا) است که حتی وقتی گریه نمی‌کنید هم وجود دارد. علائم دیگر شامل عفونت‌های مکرر و دردناک در گوشه داخلی چشم (داکریوسیستیت)، ترشحات چرکی یا موکوسی، پوسته‌پوسته شدن پلک‌ها، تاری دید ناشی از لایه اشکی اضافی و گاهی یک توده متورم در نزدیکی بینی است. این نشانه‌ها میتوانند دائمی یا متناوب باشند و معمولاً در یک چشم شدیدتر هستند.
چرا مجاری اشکی مسدود می‌شود؟ از نوزادی تا بزرگسالی
در نوزادان، شایع‌ترین علت، عدم باز شدن یک غشای نازک در انتهای مجرای اشکی پس از تولد است که اغلب خودبه‌خود برطرف می‌شود. در بزرگسالان، دلایل متنوع‌تر است و میتواند شامل تغییرات مرتبط با افزایش سن، عفونت‌های مزمن چشم یا بینی، آسیب و ضربه به صورت، پولیپ بینی، تومورها (به‌ندرت) یا عوارض جانبی برخی داروها و درمان‌ها مانند شیمی‌درمانی باشد. شناسایی علت اصلی، کلید انتخاب درمان مناسب است.
روند تشخیص در مطب چشم‌پزشک: چه انتظاری داشته باشیم؟
در مراجعه به پزشک، ابتدا معاینه فیزیکی چشم و پلک‌ها انجام می‌شود. پزشک ممکن است با فشار دادن ناحیه کیسه اشکی (گوشه داخلی چشم)، خروج ترشحات را بررسی کند. یک تست رایج، «تست ناپدید شدن رنگ» است که در آن یک قطره رنگی بی‌خطر در چشم ریخته می‌شود تا سرعت تخلیه آن ارزیابی شود. در موارد پیچیده‌تر، ممکن است به روش‌های تشخیصی مانند شستشوی مجرا (Probing and Irrigation) یا تصویربرداری اختصاصی (داکریوسیستوگرافی یا DCG) برای تعیین محل دقیق انسداد نیاز باشد.
گزینه‌های درمانی: از ماساژ تا جراحی پیشرفته
درمان «انسداد یا اختلالات مجاری اشکی» به علت و سن بیمار بستگی دارد. برای نوزادان، اغلب ماساژ ملایم کیسه اشکی و تمیز نگه داشتن چشم کافی است. اگر این روش مؤثر نبود، ممکن است نیاز به «میل زدن» (Probing) مجرا باشد. در بزرگسالان، گزینه‌ها شامل اتساع مجرا با بالون (Balloon Dacryoplasty)، قرار دادن لوله یا استنت موقت برای باز نگه داشتن مجرا، و در نهایت جراحی به نام «داکریوسیستورینوستومی» (DCR) است. در این جراحی، یک مسیر جدید برای تخلیه اشک به داخل بینی ایجاد می‌شود.