اسپرموگرام که به آنالیز اسپرم هم گفته میشود، یک آزمایش تشخیصی کلیدی برای ارزیابی سلامت باروری مردان است. این آزمایش با بررسی پارامترهای مختلف مایع منی، اطلاعات حیاتی دربارهٔ توانایی باروری را در اختیار پزشک قرار می‌دهد و به تشخیص علل احتمالی ناباروری کمک می‌کند.
چرا انجام اسپرموگرام (آنالیز اسپرم) لازم است؟
انجام اسپرموگرام (آنالیز اسپرم) در موارد مختلفی توصیه میشود. شایع‌ترین دلیل، بررسی علل ناباروری در زوجین است، به‌خصوص اگر بارداری پس از یک سال تلاش منظم رخ ندهد. همچنین، این آزمایش ممکن است پس از جراحی‌های مربوط به دستگاه تناسلی مردان، مانند وازکتومی (برای اطمینان از موفقیت آن) یا واریکوسل، برای ارزیابی عملکرد اسپرم‌ها تجویز شود. در برخی موارد، پزشک ممکن است برای بررسی تأثیر بیماری‌ها یا درمان‌های خاص بر باروری، اسپرموگرام را درخواست کند.
آمادگی‌های لازم قبل از انجام آنالیز اسپرم
برای اینکه نتایج اسپرموگرام (آنالیز اسپرم) دقیق و قابل اعتماد باشد، رعایت چند نکته ضروری است. مدت پرهیز از انزال را از آزمایشگاه بپرسید؛ معمولاً در محدوده ۲ تا ۷ روز است و برخی مراکز ۲ تا ۵ روز را می‌خواهند. همچنین، بهتر است از مصرف الکل، دخانیات و برخی داروها (با مشورت پزشک) پرهیز شود، زیرا ممکن است بر کیفیت اسپرم تأثیر بگذارند. نمونه باید در شرایط بهداشتی و در ظرف مخصوصی که آزمایشگاه ارائه می‌دهد، جمعآوری شود و در اسرع وقت (معمولاً ظرف کمتر از یک ساعت) به آزمایشگاه تحویل داده شود.
پارامترهای مورد بررسی در اسپرموگرام
در آزمایش اسپرموگرام (آنالیز اسپرم)، پارامترهای متعددی سنجیده می‌شوند. حجم مایع منی، رنگ، ویسکوزیته (غلظت) و pH نمونه از جمله معیارهای ظاهری هستند. مهم‌ترین بخش، بررسی میکروسکوپی است که شامل غلظت اسپرم (تعداد در میلی‌لیتر) و تعداد کل اسپرم در کل نمونه، تحرک (درصد اسپرم‌های متحرک و نوع حرکت آن‌ها) و مورفولوژی (شکل ظاهری و درصد اسپرم‌های با شکل طبیعی) میشود. همچنین، وجود گلبول‌های سفید یا قرمز و سلول‌های نابالغ نیز بررسی می‌گردد.
تفسیر نتایج اسپرموگرام و گام‌های بعدی
تفسیر نتایج اسپرموگرام (آنالیز اسپرم) باید توسط پزشک متخصص اورولوژی یا متخصص باروری انجام شود. مقایسه نتایج با مقادیر مرجع سازمان بهداشت جهانی (WHO) اولین قدم است، اما صرفاً بر اساس یک آزمایش نمی‌توان قضاوت قطعی کرد. در صورت غیرطبیعی بودن نتایج، ممکن است پزشک تکرار آزمایش را پس از مدتی توصیه کند یا آزمایش‌های تکمیلی دیگری را برای یافتن علت زمینه‌ای تجویز نماید. درمان‌های احتمالی بسته به علت مشکل (مانند عفونت، اختلالات هورمونی یا واریکوسل) متفاوت خواهد بود.