بازالیوما چیست؟
بازالیوما یا کارسینوم سلول بازال، شایعترین نوع سرطان پوست است که از سلولهای لایهٔ پایهای اپیدرم شروع میشود. برخلاف تصور رایج از کلمهٔ «سرطان»، بازالیوما معمولاً رشد بسیار کندی دارد و بهندرت به اندامهای دیگر گسترش پیدا میکند؛ اما اگر مدت طولانی بدون درمان بماند، میتواند به بافتهای اطراف خود آسیب بزند. مهمترین عامل زمینهساز آن، تماس طولانیمدت با آفتاب است و به همین دلیل بیشتر در نواحی باز بدن مانند صورت، بینی، گوش، پلک و گردن دیده میشود.
نشانههایی که باید جدی گرفته شوند
بازالیوما چهرههای متفاوتی دارد و همیشه شبیه یک «زخم بدخیم» به نظر نمیرسد. دیدن هر یک از این تغییرها روی پوست، دلیل خوبی برای وقت گرفتن از پزشک است:
- زخم یا خراش کوچکی که بعد از چند هفته بهبود پیدا نمیکند یا مدام باز میشود و خونریزی میکند
- برجستگی براق و مرواریدمانند، گاهی با رگهای خونی ظریف روی سطح آن
- لکهٔ صورتی یا قرمزِ پوستهدار که بهتدریج بزرگتر میشود
- ناحیهای شبیه جای زخم یا اسکار، بدون سابقهٔ آسیب قبلی
- ضایعهای قهوهای یا تیره که با خالهای قبلی فرق دارد
به چه دکتری مراجعه کنیم؟
نقطهٔ شروع مسیر، متخصص پوست (درماتولوژیست) است. متخصص پوست ضایعه را معاینه میکند، در صورت نیاز با درماتوسکوپ آن را دقیقتر میبیند و اگر لازم باشد نمونهبرداری انجام میدهد؛ بسیاری از بازالیوماها نیز در همان مطب یا بهصورت سرپایی توسط خود متخصص پوست برداشته میشوند. اگر ضایعه بزرگ باشد، در محل حساسی مانند پلک یا بینی قرار گرفته باشد، یا نوع آن تهاجمیتر تشخیص داده شود، ممکن است فوق تخصص انکولوژی یا متخصص پرتودرمانی (رادیوتراپی) هم وارد مسیر درمان شوند و تصمیم نهایی بهصورت تیمی گرفته شود.
تشخیص چگونه انجام میشود؟
تشخیص قطعی بازالیوما با نمونهبرداری (بیوپسی) است؛ یک اقدام سرپایی و کوتاه که در آن قطعهٔ کوچکی از ضایعه با بیحسی موضعی برداشته و برای بررسی به آزمایشگاه آسیبشناسی فرستاده میشود. نتیجهٔ این بررسی مشخص میکند که ضایعه واقعاً بازالیوماست یا خیر، و از چه زیرگروهی است — موضوعی که در انتخاب روش درمان نقش مهمی دارد.
روشهای درمان
خبر خوب این است که بازالیوما در بیشتر موارد کاملاً درمانپذیر است، بهخصوص وقتی زود تشخیص داده شود. انتخاب روش به اندازه، محل و نوع ضایعه و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و ممکن است شامل جراحی و برداشتن کامل ضایعه، تخریب موضعی با روشهایی مانند کرایوتراپی، داروهای موضعی در ضایعات سطحی، یا پرتودرمانی در مواردی باشد که جراحی مناسب نیست. پزشک معالج پس از بررسی نتیجهٔ نمونهبرداری، گزینهٔ مناسب شما را توضیح میدهد.
پیگیری بعد از درمان
کسی که یکبار بازالیوما داشته، احتمال بیشتری دارد که در سالهای بعد ضایعهٔ جدیدی پیدا کند؛ بنابراین معاینهٔ دورهای پوست طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند، بخش جدانشدنی درمان است. استفادهٔ روزانه از ضدآفتاب، پرهیز از آفتاب شدید ساعات میانی روز و بررسی ماهانهٔ پوست خود در آینه، سادهترین کارهایی است که خطر ضایعات بعدی را کم میکند.