پرولاپس رکتوم زمانی رخ می‌دهد که رکتوم، یعنی بخش انتهایی روده بزرگ، از مقعد بیرون می‌آید. این بیرون‌زدگی با بواسیر یکسان نیست و معاینه آن‌ها را از هم جدا می‌کند. این وضعیت می‌تواند باعث ناراحتی و مشکلات جدی شود و نیاز به درمان پزشکی دارد. اگر با علائمی مانند درد، خونریزی یا احساس فشار در ناحیه مقعد مواجه شدید، باید به پزشک مراجعه کنید. خوشبختانه، با درمان مناسب، می‌توان این مشکل را بهبود بخشید و کیفیت زندگی را افزایش داد.
علائم و نشانه‌ها
پرولاپس رکتوم با علائمی مانند احساس فشار یا درد در ناحیه مقعد، خونریزی از مقعد، و عدم توانایی در کنترل دفع مدفوع همراه است. ممکن است فرد احساس کند که چیزی از مقعد بیرون می‌زند. این علائم ممکن است به مرور زمان بدتر شوند و در برخی موارد نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند. اگر شما نیز با این علائم مواجه هستید، مهم است که به سرعت به پزشک مراجعه کنید تا درمان مناسب را دریافت کنید.
علل و عوامل خطر
پرولاپس رکتوم می‌تواند به دلایل مختلفی رخ دهد، از جمله ضعف عضلات کف لگن، افزایش فشار در ناحیه شکم به دلیل یبوست مزمن یا سرفه‌های طولانی‌مدت، و یا آسیب‌دیدگی‌های قبلی در ناحیه مقعد. در بزرگسالان، سن بالاتر و جنس زن با شیوع بیشتر همراه است؛ نداشتن سابقهٔ زایمان یا مردبودن این بیماری را رد نمی‌کند. همچنین، برخی بیماری‌های عصبی و اختلالات عضلانی نیز می‌توانند به این وضعیت منجر شوند.
روش‌های تشخیص
برای تشخیص پرولاپس رکتوم، پزشک معمولاً از معاینه فیزیکی استفاده می‌کند و در صورت نیاز، دفکوگرافی با عکس یا MRI برای دیدن عملکرد هنگام دفع درخواست می‌شود؛ تصویربرداری برای همه لازم نیست. در برخی موارد، تست‌های عملکردی برای بررسی توانایی عضلات مقعد و رکتوم نیز ممکن است انجام شود. این روش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا شدت و نوع پرولاپس را تعیین کرده و بهترین روش درمانی را انتخاب کند.
روش‌های درمان
درمان پرولاپس رکتوم ممکن است شامل روش‌های غیرجراحی و جراحی باشد. کنترل یبوست و زورزدن به علائم کمک می‌کند، اما افتادگی کاملِ خارجی در بزرگسالان را برطرف نمی‌کند و اصلاح آن معمولاً جراحی می‌خواهد. در کودکان، درمان علت زمینه‌ای اغلب قدم اول است. جراحی‌های مختلفی برای اصلاح پرولاپس وجود دارد که پزشک بر اساس شرایط بیمار بهترین گزینه را انتخاب می‌کند. مهم است که درمان به موقع انجام شود تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
اطلاعات سریع
- دوره بهبودی: وابسته به روش درمان؛ برگشت به کار و ترمیم کامل ممکن است چند هفته یا بیشتر زمان ببرد
- بستری: در صورت عمل، مدت بستری به روش و شرایط بیمار بستگی دارد
- سطح هزینه: متوسط
- میزان درد: متغیر؛ درد شدید یا ناگهانی نیاز به ارزیابی فوری دارد
هشدارهای مهم
- پس از عمل، تب یا بدحالی را سریع به تیم درمان اطلاع دهید؛ برای رسیدن دما به عدد خاصی صبر نکنید.
- در صورت مشاهده خونریزی شدید از مقعد، به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر بیرون‌زدگی گیر کرده و برنمی‌گردد، یا درد شدید یا تغییر رنگ تیره دارد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ با فشار آن را جا نیندازید.
نکات مهم برای بیمار
- برای تنظیم مدفوع دربارهٔ فیبر و ملین مناسب راهنمایی بگیرید؛ مایعات کافی مصرف کنید و محدودیت مایعات تجویزشده را رعایت کنید.
- از نشستن طولانی مدت بر روی توالت خودداری کنید تا فشار بر روی ناحیه مقعد کاهش یابد.
- تمرین کف لگن را در صورت توصیه و با آموزش درست انجام دهید؛ این تمرین افتادگی کامل را به‌تنهایی اصلاح نمی‌کند.
- از یبوست جلوگیری کنید تا فشار بر روی رکتوم کاهش یابد.
- در صورت نیاز به جراحی، تمامی دستورالعمل‌های پزشک را برای بهبودی سریع‌تر دنبال کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
اگر با علائمی مانند خونریزی، درد شدید یا احساس بیرون‌زدگی از مقعد مواجه شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
باورهای غلط رایج
❌ پرولاپس رکتوم فقط در افراد مسن رخ می‌دهد.
✅ هرچند افراد مسن بیشتر در معرض خطر هستند، اما این مشکل می‌تواند در هر سنی رخ دهد.
❌ پرولاپس رکتوم همیشه نیاز به جراحی دارد.
✅ تصمیم به نوع افتادگی و سن وابسته است؛ درمان علت در کودکان ممکن است کافی باشد، اما اصلاح افتادگی کاملِ خارجی در بزرگسالان معمولاً جراحی می‌خواهد.
❌ پرولاپس رکتوم خودبه‌خود بهبود می‌یابد.
✅ ارزیابی پزشکی لازم است؛ در کودکان ممکن است با درمان علت برطرف شود، ولی نباید برای بهبود خودبه‌خودیِ افتادگی کامل بزرگسال منتظر ماند.