درمان اختلالات روانپزشکی بدون دارو (rTMS و نوروفیدبک) شامل روش‌های نوین و غیرتهاجمی برای کمک به بهبود برخی بیماری‌هاست. این تکنیک‌ها با تحریک یا آموزش مغز، می‌توانند به عنوان جایگزین یا مکمل دارودرمانی، بهویژه در مواردی مانند افسردگی مقاوم به درمان و اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD) به کار روند.
rTMS (تحریک مغناطیسی مغز): امیدی تازه برای افسردگی
در روش تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای یا rTMS، از یک سیم‌پیچ الکترومغناطیسی برای تولید پالس‌های مغناطیسی هدفمند استفاده می‌شود. این پالس‌ها بدون درد از جمجمه عبور کرده و سلول‌های عصبی را در نواحی خاصی از مغز که مسئول تنظیم خلق‌وخو هستند، فعال یا مهار می‌کنند. این روش بهویژه برای درمان افسردگی اساسی که به داروها پاسخ نداده است، توسط سازمان‌های معتبر جهانی تأیید شده و در مطب یا کلینیک، بدون نیاز به بیهوشی انجام می‌شود.
نوروفیدبک: آموزش مغز برای عملکرد بهتر
نوروفیدبک نوعی بازخورد زیستی (بیوفیدبک) است که به فرد کمک میکند تا فعالیت امواج مغزی خود را بهصورت ارادی تنظیم کند. در این روش، حسگرهایی روی پوست سر قرار می‌گیرند تا امواج مغزی (EEG) را ثبت کنند. سپس این اطلاعات به‌شکل یک بازی ویدیویی یا فیلم به بیمار نشان داده می‌شود. فرد با دیدن بازخورد لحظه‌ای، یاد می‌گیرد امواج مغزی خود را در جهت الگوی مطلوب تغییر دهد. این روش در بهبود تمرکز در ADHD، کاهش اضطراب و مدیریت استرس کاربرد دارد.
این درمانها برای چه کسانی مناسب هستند؟
انتخاب بین rTMS و نوروفیدبک و اینکه آیا فرد کاندید مناسبی است یا نه، کاملاً به تشخیص روانپزشک بستگی دارد. rTMS اغلب برای افسردگی مقاوم به درمان، وسواس (OCD) و برخی انواع اضطراب در نظر گرفته می‌شود. نوروفیدبک بیشتر برای اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD)، اختلالات اضطرابی، مشکلات خواب و افزایش عملکرد شناختی به کار می‌رود. این روشها برای افرادی که نمی‌توانند دارو مصرف کنند یا عوارض جانبی آن را تحمل نمی‌کنند، یک گزینه درمانی مهم محسوب میشوند.
روند یک جلسه درمانی چگونه است؟
در جلسه rTMS، بیمار روی یک صندلی راحت می‌نشیند و بیدار است. پزشک سیم‌پیچ دستگاه را روی ناحیه مشخصی از سر قرار می‌دهد. طی جلسه که حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه طول می‌کشد، بیمار صداهای کلیک‌مانند می‌شنود و ممکن است حس ضربه‌های خفیف روی پوست سر داشته باشد. در جلسه نوروفیدبک، پس از اتصال الکترودها، فرد مقابل یک مانیتور قرار می‌گیرد و با تمرکز ذهنی، یک بازی یا فیلم را کنترل میکند. هر دو روش سرپایی بوده و فرد بلافاصله پس از اتمام جلسه می‌تواند به فعالیت‌های روزمره خود بازگردد.