آسیب‌ها یا ناهنجاری‌های مادرزادی کلیه و مجاری ادراری از زمان شکل‌گیری جنین وجود دارند؛ ممکن است کلیه تشکیل نشده، کوچک یا در جای غیرمعمول باشد، یا مسیر ادرار انسداد یا برگشت ادرار داشته باشد. شدت مشکل متفاوت است و بعضی موارد بدون علامت‌اند. پیگیری بر اساس نوع ناهنجاری و عملکرد کلیه تعیین می‌شود.
علائم و نشانه‌ها
بعضی ناهنجاری‌ها در سونوگرافی بارداری یا بررسی اتفاقی کشف می‌شوند و درد ندارند. عفونت ادراری مکرر، جریان ضعیف ادرار، رشد ناکافی کودک، فشار خون بالا یا تغییر ادرار ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد. نبود درد، سالم‌بودن ساختمان و عملکرد کلیه را ثابت نمیکند.
علل و عوامل خطر
این مشکلات با رشد کلیه و دستگاه ادراری در دوران جنینی مرتبط‌اند. گاهی عوامل ژنتیکی یا خانوادگی نقش دارند و گاهی علت روشن نیست. دیابت یا فشار خونِ ایجادشده در بزرگسالی علت ناهنجاری مادرزادی نیست؛ وضعیت مادر در بارداری و سابقهٔ خانوادگی در ارزیابی بررسی می‌شود، اما نباید بدون شواهد والدین را مقصر دانست.
روش‌های تشخیص
سونوگرافی پیش یا پس از تولد از بررسی‌های اصلی است. اندازه و ساختار کلیه، اتساع مسیر ادرار، آزمایش ادرار، فشار خون و در صورت نیاز عملکرد کلیه بررسی می‌شود. تصویربرداری تکمیلی برای برگشت ادرار، انسداد یا سهم عملکرد هر کلیه بر اساس یافته‌ها انتخاب می‌شود؛ سی‌تی‌اسکن و بیوپسی برای همه لازم نیست.
روش‌های درمان
درمان یکسانی برای همه وجود ندارد: بعضی افراد فقط پیگیری لازم دارند و بعضی به درمان عفونت، کنترل فشار خون یا اصلاح انسداد نیاز پیدا می‌کنند. جراحی برای همه ضروری نیست و کلیهٔ کم‌رشد را به کلیهٔ طبیعی تبدیل نمیکند. در کاهش شدید عملکرد، مراقبت تخصصی کلیه و گاهی درمان جایگزین کلیه مطرح می‌شود.
اطلاعات سریع
- مدت زمان: مدت زمان درمان بستگی به نوع و شدت آسیب دارد.
- دوره بهبودی: پیگیری ممکن است طولانی‌مدت باشد؛ زمان بهبود پس از مداخله به روش بستگی دارد.
- بستری: بستری ممکن است در موارد شدید ضروری باشد.
- سطح هزینه: متوسط
- میزان درد: ممکن است بدون درد باشد
هشدارهای مهم
- تب در شیرخوار، بدحالی، کاهش واضح ادرار یا درد پهلو با علائم عفونت نیاز به بررسی سریع دارد؛ منتظر درد شدید نمانید.
- عدم درمان به موقع میتواند منجر به نارسایی کلیه شود.
- مصرف خودسرانه داروهای مسکن میتواند وضعیت را بدتر کند.
نکات مهم برای بیمار
- رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید و از مصرف نمک و قند اضافی پرهیز کنید.
- به طور منظم ورزش کنید تا فشار خون و قند خون خود را کنترل کنید.
- مایعات و تغذیه را با سن و عملکرد کلیه هماهنگ کنید؛ برای شیرخوار یا فرد دارای محدودیت مایعات، توصیهٔ عمومیِ آب بیشتر را اجرا نکنید.
- به طور مرتب به پزشک مراجعه کنید و آزمایش‌های لازم را انجام دهید.
- از مصرف خودسرانه داروها و مکمل‌ها پرهیز کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
اگر درد شدید در ناحیه کلیه، تغییر در ادرار یا علائم عفونت داشتید، فوری به پزشک مراجعه کنید.
باورهای غلط رایج
❌ فقط افراد مسن دچار مشکلات کلیوی می‌شوند.
✅ مشکلات کلیوی میتوانند در هر سنی بروز کنند و نیاز به توجه دارند.
❌ آسیب کلیه‌ها فقط به دلیل دیابت رخ می‌دهد.
✅ ناهنجاری مادرزادی از دوران جنینی وجود دارد؛ عفونت یا فشار خون بالا ممکن است بعداً بر عملکرد کلیه اثر بگذارد.
❌ درمان مشکلات کلیوی همیشه نیاز به دیالیز دارد.
✅ همهٔ ناهنجاری‌های مادرزادی به دیالیز نیاز ندارند؛ پیگیری یا درمان انتخابی بر اساس عملکرد کلیه و نوع مشکل تعیین می‌شود.