شکستگی استخوانهای فک و صورت (Facial and Jaw Fractures) به هرگونه ترک یا شکستگی در یک یا چند استخوان از ۱۴ استخوان صورت، از جمله فک بالا (ماگزیلا) یا فک پایین (مندیبل)، گفته میشود. این آسیبها معمولاً در اثر حوادثی مانند تصادف، سقوط یا درگیری فیزیکی رخ میدهند و نیازمند ارزیابی و درمان فوری پزشکی هستند.
علائم شایع شکستگی استخوانهای فک و صورت
مهمترین علامت، درد در ناحیه آسیبدیده است. علائم دیگر شامل تورم و کبودی صورت، مشکل در باز و بسته کردن دهان، تغییر در نحوه قرارگیری دندانها روی هم (مال اکلوژن)، خونریزی از دهان یا بینی، بیحسی در لب یا چانه (به دلیل آسیب عصبی) و دوبینی یا مشکلات بینایی در شکستگیهای اطراف چشم است. این علائم پس از ضربه نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. در صورت مشکل تنفس یا بلع، اختلال بینایی، استفراغ یا خوابآلودگی غیرعادی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید و منتظر نوبت مطب نمانید.
روند تشخیص: از معاینه بالینی تا سیتی اسکن
تشخیص شکستگی استخوانهای فک و صورت با معاینه دقیق توسط پزشک، معمولاً جراح فک و صورت، آغاز میشود. پزشک تقارن صورت، حرکت فک و وضعیت قرارگیری دندانها را بررسی میکند. برای تأیید تشخیص و ارزیابی دقیق محل و شدت شکستگی، از روشهای تصویربرداری استفاده میشود. رادیوگرافی ساده (عکس OPG) ممکن است کمککننده باشد، اما سیتی اسکن (CT Scan) به دلیل نمایش سهبعدی و دقیق استخوانها، استاندارد طلایی برای تشخیص این نوع شکستگیها محسوب میشود.
روشهای درمانی: از رژیم غذایی نرم تا جراحی
درمان به نوع، محل و شدت شکستگی بستگی دارد. پس از معاینه و بررسی تصویربرداری، برخی شکستگیهای بدون جابجایی را میتوان بدون جراحی و با مراقبت و پیگیری درمان کرد؛ برنامهٔ مراقبت را پزشک تعیین میکند. در شکستگیهای جابجا شده ممکن است جراحی لازم باشد؛ جراح با توجه به محل شکستگی، وضعیت استخوانها و آسیبهای همراه تصمیم میگیرد. روش جراحی شایع، «جااندازی باز و تثبیت داخلی» (Open Reduction and Internal Fixation - ORIF) نام دارد که در آن، قطعات شکستهٔ استخوان در محل صحیح خود قرار گرفته و با استفاده از صفحات و پیچهای کوچک فلزی (پلاک و اسکرو) ثابت میشوند.
دوره نقاهت و مراقبتهای پس از درمان
دوره بهبودی بسته به شدت آسیب و نوع درمان، معمولاً بین ۴ تا ۸ هفته طول میکشد. در این مدت، رعایت بهداشت دهان اهمیت فوقالعادهای دارد، هرچند ممکن است چالشبرانگیز باشد. در شکستگی فک، نوع و مدت رژیم غذایی نرم یا مایع را تیم درمان مشخص میکند تا هنگام ترمیم، فشار کمتری به فک وارد شود. همچنین، بیمار باید از فعالیتهای ورزشی سنگین و هرگونه ضربه به صورت خودداری کند. ویزیتهای منظم جهت پیگیری روند بهبودی توسط جراح ضروری است.
