تروما و آسیبهای فک به هرگونه صدمه فیزیکی به استخوانهای فک (بالا و پایین)، مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) و بافتهای نرم اطراف آن گفته میشود. این آسیبها اغلب در اثر حوادث رانندگی، سقوط، آسیبهای ورزشی یا خشونت فیزیکی رخ میدهند و میتوانند از یک کبودی ساده تا شکستگیهای پیچیده متغیر باشند و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارند.
علائم هشداردهنده آسیب فک که باید جدی بگیرید
مهمترین علامت، درد در ناحیه فک، صورت یا گوش است که با حرکت دادن فک تشدید میشود. سایر علائم شامل تورم و کبودی صورت، مشکل در باز و بسته کردن دهان، جویدن یا صحبت کردن، و احساس اینکه دندانها به درستی روی هم قرار نمیگیرند (که در پزشکی به آن مالاکلوژن یا ناهنجاری بایت میگویند) است. بیحسی در ناحیه چانه یا لب پایین نیز میتواند نشانه آسیب به عصب باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.
انواع آسیبهای فک: از دررفتگی تا شکستگی
آسیبهای فک به چند دسته اصلی تقسیم میشوند. شایعترین آنها شامل دررفتگی فک (Jaw Dislocation) است که در آن سر استخوان فک پایین از حفره مفصلی خود خارج میشود. نوع شدیدتر، شکستگی فک (Jaw Fracture) است که به معنی شکستن استخوان فک پایین (مندیبل) یا فک بالا (ماگزیلا) است. علاوه بر این، آسیبهای بافت نرم مانند پارگی و کوفتگی عضلات و پوست صورت نیز در گروه تروما و آسیبهای فک قرار میگیرند.
مراجعه به پزشک: چه زمانی و به چه متخصصی؟
پس از هرگونه ضربه شدید به صورت یا فک، بهویژه اگر با علائمی مانند درد شدید، خونریزی، یا ناتوانی در حرکت دادن فک همراه باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید. پزشک اورژانس ارزیابی اولیه را انجام میدهد و در صورت لزوم، شما را به متخصص جراحی دهان، فک و صورت (Maxillofacial Surgeon) ارجاع خواهد داد. این متخصص بهترین فرد برای تشخیص دقیق و برنامهریزی درمان آسیبهای پیچیده فک است.
روند تشخیص و درمان تروما و آسیبهای فک
تشخیص معمولاً با معاینه فیزیکی و استفاده از روشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی (X-ray) و سیتی اسکن (CT Scan) انجام میشود. درمان بستگی به نوع و شدت آسیب دارد. موارد خفیف ممکن است با استراحت، رژیم غذایی نرم و داروهای مسکن بهبود یابند. اما در شکستگیها، ممکن است نیاز به جااندازی استخوانها و ثابت کردن آنها با استفاده از سیمکشی فکها به یکدیگر (Intermaxillary Fixation) یا جراحی و کارگذاری پیچ و پلاکهای مخصوص (Open Reduction and Internal Fixation) باشد.