کمبود هورمون رشد (Growth Hormone Deficiency یا GHD) وضعیتی است که در آن غده هیپوفیز به اندازه کافی هورمون رشد تولید نمیکند. این کمبود میتواند در کودکان باعث کوتاهی قد و تأخیر در رشد، و در بزرگسالان منجر به کاهش توده عضلانی، افزایش چربی بدن و خستگی شود. تشخیص و درمان بهموقع، بهویژه در کودکان، اهمیت زیادی دارد.
علائم کمبود هورمون رشد در سنین مختلف
در کودکان، شایعترین علامت، رشد قدی کندتر از همسالان (کمتر از ۵ سانتیمتر در سال) است. ظاهر کودک ممکن است کوچکتر و تپلتر از سنش به نظر برسد و بلوغ او به تأخیر بیفتد. در بزرگسالان، علائم کمتر واضح هستند و میتوانند شامل خستگی مزمن، کاهش توده عضلانی و قدرت بدنی، افزایش چربی شکمی، پوکی استخوان و حتی مشکلات خلقی مانند اضطراب یا افسردگی باشند. این علائم در بزرگسالان اغلب بهتدریج ظاهر میشوند.
روند تشخیص: از آزمایش خون تا تستهای تحریکی
تشخیص کمبود هورمون رشد با یک آزمایش خون ساده ممکن نیست، زیرا سطح این هورمون در طول روز نوسان دارد. پزشک متخصص غدد ابتدا آزمایشهایی مانند سطح IGF-1 و IGFBP-3 را درخواست میکند که نشانگرهای غیرمستقیم فعالیت هورمون رشد هستند. اگر نتایج مشکوک باشند، آزمایش قطعی «تست تحریکی هورمون رشد» (Growth Hormone Stimulation Test) است. در این تست، با تزریق دارو، غده هیپوفیز برای تولید هورمون رشد تحریک شده و سطح آن در خون در فواصل زمانی مشخص اندازهگیری میشود.
درمان چگونه انجام میشود؟ تزریق روزانه هورمون رشد
درمان استاندارد برای کمبود هورمون رشد، تزریق روزانه هورمون رشد نوترکیب (مصنوعی) است. این تزریقها معمولاً زیرپوستی و توسط خود فرد یا والدین کودک انجام میشود. دوز دارو بر اساس وزن، سن و پاسخ بدن به درمان توسط پزشک متخصص غدد تنظیم میشود. درمان در کودکان تا رسیدن به قد نهایی بزرگسالی (بسته شدن صفحات رشد استخوان) ادامه مییابد. در بزرگسالان، درمان ممکن است برای بهبود کیفیت زندگی و ترکیب بدنی بهصورت طولانیمدت ادامه پیدا کند.
آمادگی برای مراجعه به پزشک: چه انتظاری داشته باشیم؟
اگر نگران رشد فرزندتان هستید، منحنی رشد او را از بدو تولد همراه داشته باشید. پزشک سؤالاتی در مورد سلامت عمومی، سابقه پزشکی خانوادگی و تغذیه کودک خواهد پرسید. برای بزرگسالان، شرح دقیقی از علائم (زمان شروع و شدت آنها) و هرگونه سابقه آسیب به سر یا درمانهای مرتبط با غده هیپوفیز (مانند پرتودرمانی) بسیار کمککننده است. فهرستی از سؤالات خود تهیه کنید تا چیزی را از قلم نیندازید و روند تشخیص و درمان برایتان شفاف شود.