اختلالات حرکتی دستگاه گوارش یعنی حرکت غذا و مواد دفعی در مری، معده یا روده‌ها به‌درستی انجام نمیشود. این اصطلاح درباره حرکت دستگاه گوارش است، نه لرزش دست یا اختلال راه‌رفتن. مشکل بلع، سیری زودرس، تهوع و یبوست طول‌کشیده می‌توانند از دلایل مراجعه به متخصص گوارش باشند؛ این علائم به‌تنهایی تشخیص اختلال حرکتی را ثابت نمی‌کنند.
علائم و نشانه‌ها
علائم با محل درگیری فرق دارند: در مری ممکن است بلع دشوار شود، در معده احساس پری طولانی پس از غذا یا استفراغ رخ دهد و در روده‌ها نفخ، درد، یبوست یا تغییر دفع دیده شود. آشالازی، تأخیر تخلیه معده یا گاستروپارزی و بعضی اختلالات حرکت روده از موضوعاتی هستند که متخصص گوارش بررسی میکند. هر یبوست یا نفخی اختلال حرکتی نیست.
علل و عوامل خطر
هماهنگی عضلات و اعصاب گوارش برای حرکت محتویات آن لازم است. بیماری‌هایی مانند دیابت، بعضی بیماریهای عصبی یا بافت همبند، سابقه جراحی و برخی داروها ممکن است این حرکت را مختل کنند؛ گاهی هم علت مشخصی پیدا نمیشود. فهرست داروها و بیماریهای قبلی را به پزشک بدهید و دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
روش‌های تشخیص
پزشک درباره زمان علائم، ارتباط آن‌ها با غذا و الگوی دفع می‌پرسد و معاینه میکند. ابتدا باید علت‌های دیگر، از جمله انسداد واقعی، بررسی شوند. بر اساس مشکل، آزمایش خون، آندوسکوپی یا تصویربرداری و در موارد منتخب تست تخلیه معده، مانومتری برای سنجش فشار و هماهنگی عضلات، یا بررسی عبور مواد از روده درخواست می‌شود. همه بیماران به همه این تست‌ها نیاز ندارند.
روش‌های درمان
درمان بر اساس تشخیص انتخاب می‌شود و برای مری، معده و روده یکسان نیست. تنظیم تغذیه، درمان بیماری زمینه‌ای و داروهای تجویزی ممکن است کمک کنند؛ بعضی بیماریها به درمان آندوسکوپی یا جراحی منتخب نیاز دارند. هدف، بهبود علائم و حفظ تغذیه و آب‌رسانی کافی است و نمی‌توان درمان قطعی یا زمان ثابت بهبودی را برای همه وعده داد.
اطلاعات سریع
- پزشک مناسب: متخصص گوارش؛ در موارد پیچیده ارزیابی تخصصی حرکات گوارشی
- مدت درمان: وابسته به تشخیص و پاسخ فرد؛ گاهی پیگیری طولانی لازم است
- بستری: بر اساس شدت علائم، کم‌آبی و روش درمان
- هزینه: وابسته به آزمایش‌ها، درمان، مرکز و بیمه
هشدارهای مهم
درد شدید یا مداوم شکم، استفراغ مکرر یا ناتوانی در نگه‌داشتن مایعات نیاز به ارزیابی فوری دارد. ورم قابل‌توجه شکم همراه با قطع دفع گاز یا مدفوع را به یبوست ساده نسبت ندهید؛ برای بررسی انسداد به اورژانس مراجعه کنید.
نکات مهم برای بیمار
- زمان علائم، غذاهای مرتبط، دفعات دفع و تغییر وزن را برای ویزیت یادداشت کنید.
- مقدار فیبر و بافت غذا باید با تشخیص شما سازگار باشد؛ توصیه افزایش فیبر برای همه مشکلات حرکتی مناسب نیست.
- در صورت کاهش وزن یا دشواری خوردن، برای جلوگیری از کمبود تغذیه‌ای با تیم درمان مشورت کنید.
- ملین یا داروی افزایش حرکت گوارش را بدون ارزیابی علت علائم شروع نکنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
برای مشکل بلع، سیری زودرس یا تهوع مداوم و یبوستی که ادامه دارد، از متخصص گوارش کمک بگیرید. علائم هشدار بالا جای انتظار برای نوبت معمول ندارند.