«دیابت در پا و مچ پا» به مجموعه‌ای از مشکلات جدی گفته میشود که به دلیل قند خون بالا و کنترل‌نشده در این نواحی ایجاد می‌شوند. آسیب به اعصاب و عروق خونی، حس پا را کم کرده و خون‌رسانی را مختل می‌کند و فرد را در معرض خطر زخم‌های خطرناک، عفونت و حتی قطع عضو قرار می‌دهد. مراقبت صحیح، کلید پیشگیری از این عوارض است.
چرا دیابت پاها را هدف می‌گیرد؟ دو مقصر اصلی
قند خون بالا در درازمدت به دو ساختار حیاتی در پاها آسیب می‌زند. اول، «نوروپاتی دیابتی» (Diabetic Neuropathy) یا آسیب به اعصاب که باعث بی‌حسی، گزگز و از دست رفتن حس درد و دما میشود. در نتیجه، ممکن است بریدگی یا تاول را حس نکنید. دوم، «بیماری عروق محیطی» (Peripheral Artery Disease) است که در آن، عروق خونی تنگ شده و جریان خون به پاها کاهش می‌یابد. این وضعیت، روند بهبود زخم‌ها را بسیار کند کرده و خطر عفونت را افزایش می‌دهد.
شایع‌ترین مشکلات دیابت در پا و مچ پا
عوارض دیابت در پا می‌تواند شامل موارد مختلفی باشد. «زخم پای دیابتی» (Diabetic Foot Ulcer) شایع‌ترین و خطرناک‌ترین آن‌هاست که می‌تواند به عفونت‌های عمقی استخوان منجر شود. تغییر شکل پا مانند «انگشت چکشی» (Hammertoe) و «پای شارکو» (Charcot Foot) که در آن استخوان‌ها ضعیف و دچار شکستگی می‌شوند، از دیگر مشکلات هستند. همچنین خشکی و ترک پوست، پینه بستن و عفونت‌های قارچی ناخن در افراد دیابتی بیشتر دیده میشود.
علائم هشدار: چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
مشاهدهٔ هر یک از این علائم در پا یا مچ پا نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارد: هرگونه زخم، خراش، تاول یا بریدگی (حتی کوچک)، تغییر رنگ پوست (قرمزی، کبودی یا سیاهی)، تورم در یک یا هر دو پا، احساس سرما یا گرمای غیرعادی در یک پا نسبت به دیگری، از دست دادن حس یا افزایش بی‌حسی و گزگز، و هرگونه درد جدید. به تأخیر انداختن مراجعه می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری داشته باشد.
در مطب پزشک چه می‌گذرد؟ روند معاینه پای دیابتی
هنگام مراجعه، پزشک معاینهٔ کاملی از پاهای شما انجام می‌دهد. این معاینه شامل بررسی دقیق پوست برای یافتن هرگونه زخم، ترک یا عفونت است. سپس با ابزاری به نام «مونوفیلامان» (Monofilament)، حس لامسهٔ نقاط مختلف پای شما را ارزیابی می‌کند تا شدت نوروپاتی مشخص شود. همچنین نبض‌های پا برای سنجش کیفیت جریان خون بررسی میشود. پزشک ممکن است در مورد کفش‌ها و روال مراقبت روزانهٔ شما نیز سؤالاتی بپرسد.
پیشگیری، مؤثرترین درمان: اصول مراقبت روزانه از پا
مهم‌ترین بخش مدیریت «دیابت در پا و مچ پا» پیشگیری است. هر روز پاهای خود را با دقت وارسی کنید. آن‌ها را با آب ولرم بشویید و به‌خصوص بین انگشتان را کاملاً خشک کنید. از کرم مرطوب‌کننده روی پوست پا (به‌جز بین انگشتان) استفاده کنید. ناخن‌ها را صاف کوتاه کنید. همیشه کفش و جوراب مناسب بپوشید و هرگز پابرهنه راه نروید. کنترل دقیق قند خون و معاینات منظم توسط پزشک، شانس بروز مشکلات جدی را به شدت کاهش می‌دهد.