«اختلالات مادرزادی دستگاه ادراری در اطفال» به مجموعهای از مشکلات ساختاری در کلیهها، حالبها (لولههای بین کلیه و مثانه)، مثانه یا مجرای ادرار گفته میشود که از بدو تولد وجود دارند. این ناهنجاریها میتوانند از موارد خفیف و بیعلامت تا مشکلات جدی که عملکرد کلیه را تهدید میکنند، متغیر باشند و یکی از دلایل شایع عفونتهای ادراری در کودکان هستند.
شایعترین انواع اختلالات مادرزادی دستگاه ادراری کدامند؟
این اختلالات طیف وسیعی دارند. برخی از شایعترین آنها عبارتند از: «ریفلاکس ادراری» (VUR) یا برگشت ادرار از مثانه به کلیهها، «تنگی محل اتصال حالب به لگنچه» (UPJO) که باعث انسداد و ورم کلیه میشود، «دریچه پیشابراه خلفی» (PUV) در پسران که خروج ادرار از مثانه را مسدود میکند و «کلیه نعل اسبی» که در آن کلیهها از پایین به هم متصل هستند. تشخیص نوع دقیق اختلال برای انتخاب روش درمانی ضروری است.
علائم هشداردهنده؛ چه زمانی باید به پزشک مشکوک شویم؟
بسیاری از این اختلالات در سونوگرافیهای دوران بارداری به صورت «هیدرونفروز» (ورم کلیه جنین) کشف میشوند. پس از تولد، علائمی چون عفونتهای ادراری مکرر همراه با تب، جریان ضعیف یا قطرهقطره ادرار، بیقراری هنگام ادرار کردن، عدم وزنگیری مناسب، وجود توده در شکم یا خیس کردنهای غیرعادی در سنین بالاتر میتواند نشانهای از وجود یک مشکل زمینهای باشد و نیازمند مراجعه به متخصص کودکان یا فوق تخصص نفرولوژی اطفال است.
روند تشخیص چگونه است؟ از سونوگرافی تا اسکنهای تخصصی
پس از معاینه بالینی، اولین قدم معمولاً سونوگرافی کلیهها و مثانه است. بسته به یافتهها و شک بالینی، پزشک ممکن است آزمایشهای تکمیلی درخواست کند. در تصویربرداری VCUG، مثانه از راه سوند با مادهٔ حاجب پر و هنگام ادرارکردن برای بررسی برگشت ادرار و مجرا تصویربرداری میشود. اسکن DMSA بیشتر بافت کلیه و اسکار را بررسی میکند؛ اسکنهای دینامیک مانند MAG3 یا DTPA برای عملکرد و تخلیهٔ ادرار کاربرد دارند. همهٔ این آزمایشها برای هر کودک لازم نیستند. آمادگی برای هر تست توسط مرکز تصویربرداری توضیح داده خواهد شد.
گزینههای درمانی: از مراقبت انتظاری تا جراحی
روش درمان کاملاً به نوع و شدت اختلال بستگی دارد. در موارد خفیف، ممکن است فقط تحت نظر گرفتن کودک و انجام سونوگرافیهای دورهای کافی باشد. برای پیشگیری از عفونت در برخی کودکان، مصرف دوز پایین آنتیبیوتیک (پروفیلاکسی) تجویز میشود. در موارد شدیدتر مانند انسدادهای قابل توجه یا ریفلاکسهای شدید که به کلیه آسیب میزنند، ممکن است جراحی برای اصلاح ساختار ناقص دستگاه ادراری ضرورت پیدا کند. تیم پزشکی علت، سود و خطر گزینهها را با خانواده بررسی میکند. نفرولوژی کودکان برای عملکرد کلیه و پیگیری و اورولوژی کودکان برای مشکلات ساختاری یا انسداد نقش دارند؛ هر ناهنجاری مادرزادی به عمل نیاز ندارد.
چه زمانی منتظر نوبت معمول نمانیم؟
در شیرخوار زیر سه ماه، تب ۳۸ درجه یا بیشتر نیاز به ارزیابی فوری دارد. کمشدن واضح یا قطع ادرار، بیحالی شدید، بدغذایی همراه با بدحالشدن یا استفراغ مداوم هم باید سریع بررسی شود. اگر ورم کلیه در سونوگرافی جنینی گزارش شده، برنامهٔ بررسی پس از تولد را حتی در کودک بیعلامت دنبال کنید.