سنگ کلیه در اطفال (Pediatric Nephrolithiasis)، به تشکیل تودههای سخت و کریستالی در کلیهها یا مجاری ادراری کودکان گفته میشود. اگرچه این عارضه در بزرگسالان شایعتر است، اما شیوع آن در کودکان رو به افزایش بوده و نیازمند تشخیص دقیق و درمان بهموقع توسط متخصص اطفال یا فوق تخصص کلیه کودکان (نفرولوژیست) است.
علائم سنگ کلیه در کودکان چیست؟ از درد پهلو تا بیقراری نوزاد
علائم سنگ کلیه در اطفال بسته به سن کودک متفاوت است. در کودکان بزرگتر، شایعترین علامت درد شدید و متناوب در پهلو یا شکم است که ممکن است به کشاله ران کشیده شود. وجود خون در ادرار (هماچوری)، تکرر ادرار، سوزش ادرار و تهوع و استفراغ نیز شایع است. در نوزادان و کودکان کمسن، علائم اغلب غیراختصاصی هستند و ممکن است به صورت بیقراری شدید، گریههای بیدلیل، تب و عفونتهای ادراری مکرر خود را نشان دهند.
چرا کودک من سنگ کلیه گرفته است؟ علل و عوامل خطر
بروز سنگ کلیه در اطفال معمولاً یک علت زمینهای دارد. اختلالات متابولیک ارثی که باعث افزایش دفع موادی مانند کلسیم، اگزالات یا اسید اوریک در ادرار میشوند، از مهمترین دلایل هستند. ناهنجاریهای ساختاری دستگاه ادراری، عفونتهای ادراری مکرر، کمآبی بدن (مصرف ناکافی مایعات) و رژیم غذایی نامناسب (سرشار از نمک و پروتئین حیوانی) نیز از دیگر عوامل خطر مهم محسوب میشوند. گاهی سابقه خانوادگی نیز در این زمینه نقش دارد.
روند تشخیص سنگ کلیه در اطفال در مطب و بیمارستان
تشخیص با گرفتن شرح حال دقیق از والدین و معاینه فیزیکی کودک آغاز میشود. قدم بعدی معمولاً آزمایش ادرار برای بررسی وجود خون، کریستالها و علائم عفونت است. اصلیترین ابزار تشخیصی، سونوگرافی کلیهها و مجاری ادراری است؛ این روش غیرتهاجمی، بدون اشعه و برای کودکان بسیار ایمن است. در موارد خاص یا برای برنامهریزی درمانهای پیچیدهتر، ممکن است پزشک از سیتی اسکن با دوز پایین یا عکس ساده شکم (KUB) نیز استفاده کند.
درمان سنگ کلیه در کودکان: از نوشیدن آب تا روشهای پیشرفته
روش درمان به اندازه، نوع و محل قرارگیری سنگ و همچنین شدت علائم بستگی دارد. بسیاری از سنگهای کوچک با افزایش مصرف مایعات و تجویز داروهای مسکن و شلکننده عضلات حالب، خودبهخود دفع میشوند. برای سنگهای بزرگتر یا سنگهایی که باعث انسداد و درد شدید شدهاند، روشهای درمانی پیشرفتهتری مانند سنگشکنی بروناندامی (ESWL)، یورتروسکوپی (وارد کردن دوربین از طریق مجرای ادرار برای خرد کردن سنگ) یا در موارد نادر، جراحی از راه پوست (PCNL) توسط اورولوژیست اطفال انجام میشود.
