عفونتهای دستگاه ادراری فوقانی (Upper Urinary Tract Infections)، که شایعترین نوع آن عفونت کلیه یا «پیلونفریت» است، یک بیماری جدی محسوب میشود که کلیهها و حالبها (لولههای اتصالدهندهٔ کلیه به مثانه) را درگیر میکند. این عفونت معمولاً شدیدتر از عفونت مثانه است و در صورت عدم درمان بهموقع، میتواند به عوارض خطرناکی منجر شود.
علائم عفونت کلیه چیست و چه فرقی با عفونت مثانه دارد؟
برخلاف عفونت مثانه که علائمش موضعی است (مانند سوزش و تکرر ادرار)، عفونتهای دستگاه ادراری فوقانی با علائم سیستمیک و شدیدتری همراه هستند. نشانههای اصلی شامل تب بالا، لرز، درد پهلو (در یک یا دو طرف کمر، زیر دندهها)، حالت تهوع و استفراغ است. البته ممکن است بیمار همزمان علائم عفونت مثانه را نیز تجربه کند. تب یا لرز همراه علائم ادراری، یا درد پهلو، نیاز به بررسی سریع دارد؛ نبود همهٔ این علائم عفونت کلیه را رد نمیکند. گیجی، کاهش هوشیاری یا بدحالی شدید نیاز به اورژانس دارد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر عفونت کلیه هستند؟
برخی افراد به دلایل مشخصی بیشتر مستعد ابتلا به عفونت کلیه هستند. زنان به دلیل کوتاهتر بودن مجرای ادرار، بیشتر در معرض خطرند. سایر عوامل خطر شامل سابقهٔ سنگ کلیه، هرگونه انسداد در مجاری ادراری (مانند بزرگی پروستات در مردان)، استفاده از سوند ادراری، دیابت، بارداری و ضعف سیستم ایمنی است. همچنین، بیماری «ریفلاکس وزیکویورترال» (Vesicoureteral reflux) که در آن ادرار از مثانه به حالبها برمیگردد، یک عامل خطر مهم، بهویژه در کودکان، محسوب میشود.
روند تشخیص در مطب و بیمارستان چگونه است؟
پزشک با گرفتن شرح حال و معاینهٔ فیزیکی، بهویژه بررسی حساسیت در ناحیهٔ پهلوها، به عفونت کلیه مشکوک میشود. علائم و معاینه همراه با آزمایش و کشت ادرار به تشخیص کمک میکنند؛ کشت برای شناسایی باکتری و حساسیت دارویی مهم است. در صورت امکان نمونه پیش از آنتیبیوتیک گرفته میشود، اما درمان بیمار بدحال نباید در انتظار نتیجهٔ کشت عقب بیفتد. در موارد شدید، پیچیده یا مشکوک به انسداد، ممکن است پزشک برای بررسی دقیقتر کلیهها و مجاری ادراری، از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سیتی اسکن استفاده کند.
درمان عفونتهای دستگاه ادراری فوقانی؛ از آنتیبیوتیک تا بستری
درمان اصلی این عفونتها، مصرف آنتیبیوتیک است. در موارد خفیف، ممکن است درمان با آنتیبیوتیک خوراکی در منزل کافی باشد. اما در موارد شدیدتر، بهویژه اگر بیمار تب بالا، درد شدید یا حالت تهوع و استفراغ داشته باشد، معمولاً نیاز به بستری در بیمارستان و تزریق «آنتیبیوتیک وریدی» (IV Antibiotics) است. تکمیل کامل دورهٔ درمان، حتی پس از بهبود علائم، برای جلوگیری از عود عفونت و بروز عوارض، اهمیت حیاتی دارد. درمان اولیه بر اساس وضعیت بیمار و احتمال مقاومت انتخاب و پس از نتیجهٔ کشت بازبینی میشود. اگر طی ۴۸ ساعت بهتر نشدید یا زودتر بدتر شدید، دوباره ارزیابی شوید. عفونت همراه انسداد ممکن است علاوه بر دارو به تخلیهٔ فوری مسیر ادرار نیاز داشته باشد.