التهاب پالپ دندان (Pulpitis) که گاهی به آن «التهاب عصب دندان» هم می‌گویند، به ملتهب شدنِ بافت نرم و زنده‌ی مرکز دندان (پالپ) گفته می‌شود. این وضعیت یکی از شایع‌ترین دلایل دندان‌درد شدید است و در صورت عدم درمان میتواند به از دست رفتن دندان یا عفونت‌های جدی‌تر منجر شود. تشخیص و درمان به‌موقع، کلید حفظ دندان است.
التهاب پالپ دندان چیست و چرا باعث درد می‌شود؟
پالپ، بخش مرکزی و زنده‌ی دندان است که از عروق خونی، اعصاب و بافت همبند تشکیل شده. وظیفهٔ آن تغذیه و حس‌دهی به دندان است. وقتی باکتری‌ها (معمولاً از طریق پوسیدگی) یا ضربه به این بافت حساس می‌رسند، بدن با فرستادن خون بیشتر برای مقابله، واکنش نشان می‌دهد. این افزایش جریان خون و فعالیت سلول‌های ایمنی در یک فضای بسته و سخت (اتاقک پالپ)، باعث افزایش فشار داخلی و تحریک شدید اعصاب می‌شود که ما آن را به صورت دندان‌درد حس می‌کنیم.
انواع التهاب پالپ: برگشت‌پذیر در برابر برگشت‌ناپذیر
دندانپزشکان التهاب پالپ را به دو دسته اصلی تقسیم می‌کنند: ۱. **التهاب پالپ برگشت‌پذیر (Reversible Pulpitis):** التهاب خفیف است و پالپ هنوز توانایی بهبود دارد. درد معمولاً کوتاه، تیز و در پاسخ به محرک‌هایی مانند سرما یا شیرینی ایجاد می‌شود. با حذف عامل ایجادکننده (مانند ترمیم یک پوسیدگی کوچک)، پالپ به حالت عادی بازمی‌گردد. ۲. **التهاب پالپ برگشت‌ناپذیر (Irreversible Pulpitis):** آسیب به پالپ شدید است و دیگر قادر به بهبودی نیست. درد اغلب خودبه‌خودی، ضربان‌دار، طولانی‌مدت و شدید است و ممکن است با گرما تشدید شود. این وضعیت نیازمند درمان ریشه (عصب‌کشی) یا کشیدن دندان است.
شایع‌ترین دلایل ایجاد التهاب در عصب دندان
مهم‌ترین و اصلی‌ترین علت التهاب پالپ، **پوسیدگی عمیق دندان** است که به باکتری‌ها اجازه نفوذ به پالپ را می‌دهد. دلایل دیگر عبارت‌اند از: **ضربه یا تروما به دندان** (حتی اگر شکستگی قابل مشاهده‌ای وجود نداشته باشد)، **ترک‌خوردگی دندان** که مسیری برای ورود باکتری‌ها ایجاد می‌کند، **پرکردگی‌های عمیق یا قدیمی** که دچار نشت شده‌اند و **دندان‌قروچه (براکسیسم)** که میتواند باعث سایش شدید و آسیب به پالپ شود. گاهی درمان‌های مکرر روی یک دندان نیز میتواند پالپ را تحریک و ملتهب کند.
روند تشخیص و گزینه‌های درمانی در مطب دندانپزشکی
برای تشخیص، دندانپزشک ابتدا شرح حال دقیقی از نوع درد شما می‌گیرد. سپس با معاینهٔ چشمی، رادیوگرافی (عکس اشعه ایکس) و تست‌های تشخیصی مانند تست حساسیت به سرما یا ضربه زدن آرام به دندان (Percussion Test)، وضعیت پالپ را ارزیابی می‌کند. درمان بستگی به نوع التهاب دارد: برای نوع برگشت‌پذیر، برداشتن پوسیدگی و قرار دادن یک پرکردگی کافی است. اما برای نوع برگشت‌ناپذیر، تنها دو راه وجود دارد: درمان ریشه (عصب‌کشی) برای حفظ دندان، یا کشیدن دندان.