موی زائد در بانوان یا هیرسوتیسم (Hirsutism)، به رشد موهای ضخیم و تیره در نواحی از بدن زنان گفته میشود که معمولاً در مردان دیده میشود؛ مانند صورت، سینه و پشت. این وضعیت صرفاً یک مشکل زیبایی نیست و اغلب نشانهای از یک اختلال هورمونی زمینهای، بهویژه افزایش سطح هورمونهای مردانه (آندروژنها) است که نیاز به بررسی پزشکی دارد.
هیرسوتیسم یا موی زائد در بانوان: چرا و چگونه ایجاد میشود؟
اصطلاح پزشکی برای موی زائد در بانوان، «هیرسوتیسم» است. این وضعیت با «پُرمویی» (Hypertrichosis) که به رشد موی کرکی و نازک در تمام بدن گفته میشود، تفاوت دارد. هیرسوتیسم زمانی رخ میدهد که فولیکولهای موی بدن زن به هورمونهای مردانه (آندروژنها) بیش از حد حساس باشند یا سطح این هورمونها در خون بالا باشد. شایعترین علت آن، سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) است، اما علل دیگری مانند اختلالات غدد فوق کلیوی، تومورها یا مصرف برخی داروها نیز میتوانند باعث آن شوند.
چه زمانی برای موهای زائد باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر رشد موهای زائد بهسرعت اتفاق افتاده یا تشدید شده، یا اگر با علائم دیگری همراه است، مراجعه به پزشک ضروری است. این علائم هشداردهنده شامل قاعدگی نامنظم، آکنه شدید، ریزش موی سر با الگوی مردانه، بم شدن صدا یا افزایش توده عضلانی است. به خاطر داشته باشید که موی زائد میتواند نشانه یک بیماری جدی باشد، بنابراین تشخیص علت اصلی آن توسط پزشک (متخصص غدد یا زنان) اولین و مهمترین قدم است.
روند تشخیص علت موی زائد: در مطب پزشک چه میگذرد؟
پزشک ابتدا شرح حال کاملی از شما میگیرد؛ سؤالاتی دربارهٔ شروع و شدت رشد موها، نظم قاعدگی، داروهای مصرفی و سابقه خانوادگی. سپس معاینه فیزیکی انجام میدهد و ممکن است از مقیاسی به نام «فریمن-گالوی» (Ferriman-Gallwey) برای ارزیابی شدت هیرسوتیسم استفاده کند. در مرحله بعد، معمولاً آزمایش خون برای سنجش سطح هورمونهایی مانند تستوسترون و DHEA-S درخواست میشود. گاهی نیز سونوگرافی از تخمدانها و غدد فوق کلیوی برای رد کردن عللی مانند PCOS یا تومورها لازم است.
گزینههای درمانی: از کنترل هورمون تا حذف موضعی مو
درمان موی زائد در بانوان دو جنبه دارد: درمان علت زمینهای و مدیریت موهای موجود. برای کنترل اختلال هورمونی، پزشک ممکن است داروهای ضدبارداری خوراکی یا داروهای آنتیآندروژن (ضد هورمون مردانه) مانند اسپیرونولاکتون را تجویز کند. این داروها رشد موهای جدید را کند میکنند اما روی موهای قبلی اثری ندارند. برای حذف موهای موجود، روشهایی مانند لیزر موهای زائد و الکترولیز نتایج طولانیمدتتری نسبت به روشهای موقتی مثل اصلاح، وکس یا کرمهای موبر دارند. بهترین رویکرد درمانی اغلب ترکیبی از این دو است.