التهاب بافتهای اطراف ریشهٔ دندان و آبسهٔ ریشه یکسان نیستند. عفونت داخل کانال ممکن است به اطراف نوک ریشه گسترش یابد؛ تجمع چرک در این ناحیه آبسهٔ پریآپیکال نام دارد. این وضعیت معمولاً در اثر پوسیدگی عمیق، تروما به دندان، یا شکستگی دندان رخ میدهد و میتواند منجر به درد شدید، تورم و حتی مشکلات جدیتر سلامتی شود. تشخیص و درمان بهموقع آن برای حفظ دندان و جلوگیری از انتشار عفونت ضروری است.
علائم و نشانههای التهاب و عفونت ریشه
التهاب و عفونت ریشه اغلب با درد شدید و ضرباندار در ناحیه دندان آسیبدیده خود را نشان میدهد. این درد ممکن است با جویدن یا فشار آوردن به دندان تشدید شود. تورم در لثه اطراف دندان، حساسیت به لمس، و گاهی اوقات تب، احساس ناخوشی عمومی، و بوی بد دهان از دیگر علائم شایع هستند. در برخی موارد، ممکن است یک برآمدگی کوچک شبیه جوش (فیستول) روی لثه ظاهر شود که از آن چرک خارج میشود و میتواند به طور موقت درد را کاهش دهد، اما نشانهٔ بهبودی نیست.
علل و عوامل خطر التهاب و عفونت ریشه
اصلیترین علت التهاب و عفونت ریشه، ورود باکتریها به داخل پالپ دندان (بافت عصبی و عروقی درون دندان) است. این اتفاق معمولاً در اثر پوسیدگیهای وسیع و درماننشده، شکستگی یا ترکخوردگی دندان که راه را برای ورود باکتریها باز میکند، یا عفونتهای لثه که به ریشه دندان گسترش مییابند، رخ میدهد. دندانهایی که تحت درمان ریشه (عصبکشی) قرار گرفتهاند نیز در صورت عدم موفقیت کامل درمان، مستعد این نوع عفونت هستند. عوامل تشدیدکننده شامل ضعف سیستم ایمنی و بهداشت ضعیف دهان و دندان است.
تشخیص التهاب و عفونت ریشه توسط دندانپزشک
تشخیص التهاب و عفونت ریشه معمولاً با معاینه بالینی دندانپزشک، بررسی تاریخچه دندانپزشکی بیمار و علائم گزارششده آغاز میشود. آزمون سرما یا گرما به ارزیابی پالپ کمک میکند؛ حساسیت به ضربه یا فشار بیشتر وضعیت بافتهای اطراف ریشه را نشان میدهد. تصویربرداری رادیوگرافی (عکس دندانپزشکی)، بهویژه عکسهای پریآپیکال، وضعیت ریشه و تغییرات استخوان اطراف آن را نشان میدهد، اما بهتنهایی وجود چرک یا نوع دقیق ضایعه را ثابت نمیکند؛ نتیجه با معاینه و آزمونهای دندان تفسیر میشود. در موارد پیچیده، ممکن است سیتیاسکن نیز تجویز شود.
روشهای درمانی التهاب و عفونت ریشه
درمان اصلی التهاب و عفونت ریشه، درمان ریشه (عصبکشی) است. در این روش، دندانپزشک کانالهای ریشه را پاکسازی کرده، عفونت را تخلیه و سپس با مواد مخصوص پر میکند. در صورتی که دندان قابل نگهداری نباشد، کشیدن دندان تنها راه حل خواهد بود. گاهی اوقات، جراحی اپیکو (رزکسیون اپیکال) برای برداشتن بافت عفونی در انتهای ریشه لازم است. آنتیبیوتیک برای همه التهابها یا عفونتهای موضعی ریشه لازم نیست. دندانپزشک بر اساس انتشار عفونت، تب، وضعیت ایمنی و امکان درمان فوری تصمیم میگیرد؛ آنتیبیوتیک جای درمان دندان یا تخلیه آبسه را نمیگیرد. آبسه نیاز به رسیدگی فوری دندانپزشکی دارد؛ دشواری تنفس یا بلع، تورم زیاد دهان یا تورم و درد چشم نیاز به مراجعهٔ اورژانسی دارد.
پیشگیری از التهاب و عفونت ریشه
بهترین راه پیشگیری از التهاب و عفونت ریشه، رعایت بهداشت دقیق دهان و دندان است. مسواک زدن منظم دو بار در روز، استفاده از نخ دندان روزانه، و مراجعه منظم به دندانپزشک، با فاصلهای متناسب با سلامت دهان و خطر پوسیدگی، برای معاینه و در صورت نیاز جرمگیری، به جلوگیری از پوسیدگیهای عمیق و بیماریهای لثه کمک شایانی میکند. پرهیز از مصرف زیاد قندها و نوشیدنیهای شیرین نیز در کاهش خطر پوسیدگی مؤثر است. در صورت بروز هرگونه ضربه به دندان، لازم است فوراً به دندانپزشک مراجعه شود.