تروما و آسیبهای دهان و فک (Oral and Maxillofacial Trauma) به هر نوع صدمه فیزیکی به صورت، دهان، دندانها و فکها گفته میشود. این آسیبها طیف وسیعی دارند؛ از شکستگی ساده دندان تا شکستگیهای پیچیده استخوان صورت که در اثر حوادثی مانند تصادف، سقوط یا درگیری ایجاد میشوند و نیازمند ارزیابی و درمان فوری پزشکی هستند.
انواع آسیبهای دهان و فک: از بریدگی لب تا شکستگی گونه
تروما و آسیبهای دهان و فک به سه دسته اصلی تقسیم میشوند. ۱) آسیبهای بافت نرم: شامل بریدگیها (Lacerations) در لب، زبان، لثه و داخل گونه. ۲) آسیبهای دندانی: مانند شکستن تاج دندان، جابهجایی یا لقی شدید دندان و بیرون افتادن کامل دندان از حفره (Avulsion). ۳) آسیبهای استخوانی: شامل شکستگی فک پایین (مندیبل)، فک بالا (ماگزیلا)، استخوان گونه (زایگوما) و استخوانهای اطراف چشم (اربیت). شدت و نوع درمان برای هرکدام کاملاً متفاوت است.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
در مواجهه با تروما و آسیبهای دهان و فک، برخی علائم زنگ خطر محسوب میشوند و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارند. این علائم عبارتاند از: خونریزی شدید و غیرقابلکنترل، مشکل در تنفس یا بلع، تغییر شکل واضح در صورت یا فک، ناتوانی در باز و بسته کردن دهان یا روی هم قرار دادن دندانها (مالاکلوژن)، بیحسی در ناحیه چانه، لب یا گونه، و همچنین بیرون افتادن دندان دائمی از جای خود. در این موارد، زمان نقش حیاتی در نتیجه درمان دارد.
روند تشخیص و درمان در مرکز درمانی چگونه است؟
پس از مراجعه به بیمارستان، پزشک ابتدا معاینه بالینی دقیقی برای ارزیابی وسعت آسیب انجام میدهد. سپس برای بررسی شکستگیهای احتمالی، از روشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی ساده یا سیتی اسکن (CT Scan) استفاده میشود. گزینههای درمانی بسته به نوع آسیب متغیر است؛ از بخیه زدن بافت نرم و ثابت کردن دندانهای لق (Splinting) گرفته تا جراحیهای پیچیده برای جااندازی و ثابت کردن شکستگیهای استخوانی با استفاده از پلاک و پیچهای مخصوص (Open Reduction and Internal Fixation).
مراقبتهای پس از درمان و انتظارات از دوره بهبودی
دوره نقاهت پس از درمان تروما و آسیبهای دهان و فک به شدت صدمه بستگی دارد. در موارد شکستگی فک، ممکن است بیمار برای چند هفته نیاز به رژیم غذایی مایع یا نرم داشته باشد. رعایت دقیق بهداشت دهان برای جلوگیری از عفونت بسیار مهم است. همچنین، مراجعات منظم برای پیگیری روند بهبودی و برداشتن بخیهها یا سیمها ضروری است. به خاطر داشته باشید که تورم و کبودی در روزهای اول طبیعی است اما باید بهتدریج کاهش یابد.