متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری (اورولوژی) مشکلاتی مانند سنگ، انسداد، تومور و برخی ناهنجاری‌های مادرزادی دستگاه ادراری را بررسی و درمان می‌کند. مراجعه به اورولوژیست الزاماً به معنی نیاز به عمل نیست؛ درمان ممکن است دارویی، پیگیری یا جراحی باشد. انتخاب روش به تشخیص، عملکرد کلیه و شرایط فرد بستگی دارد.
این عمل چگونه انجام می‌شود؟
بسته به مشکل، روش‌های آندوسکوپی از راه مجرای ادرار، دسترسی از پوست، لاپاراسکوپی یا جراحی باز به کار می‌روند. در روش باز، جراح برش بزرگی روی شکم ایجاد می‌کند تا به کلیه یا مجاری ادراری دسترسی پیدا کند. در روش لاپاراسکوپی، جراح از برش‌های کوچک استفاده می‌کند و با ابزارهای خاص، عمل را انجام می‌دهد. روش مناسب برای هر عمل جداگانه انتخاب می‌شود؛ برش کوچک‌تر به معنی بی‌خطر بودن یا مناسب بودن روش برای همه نیست.
آمادگی قبل از عمل
قبل از جراحی، پزشک ممکن است شما را به انجام آزمایش‌های خاصی مانند آزمایش خون و تصویربرداری از کلیه‌ها ارجاع دهد. فهرست داروها، به‌ویژه رقیق‌کننده‌های خون، را به تیم درمان بدهید؛ قطع یا ادامهٔ آن‌ها فقط با دستور مشخص پزشک باشد. ساعت قطع خوردن و نوشیدن را از تیم بیهوشی بگیرید؛ ناشتایی برای کاهش خطر ورود محتویات معده به ریه هنگام بیهوشی است، نه پیشگیری از عفونت.
دوره بهبودی و مراقبت بعد از عمل
بعضی اقدامات سرپایی‌اند و بعضی جراحی‌ها چند روز بستری می‌خواهند؛ مدت آن به نوع عمل و وضعیت بیمار بستگی دارد. در این مدت، پزشکان وضعیت شما را تحت نظر دارند. در روزهای اول، ممکن است احساس درد و ناراحتی داشته باشید که با داروهای مسکن قابل کنترل است. زمان بازگشت به کار و فعالیت سنگین را برای همان عمل از جراح بپرسید. مقدار مایعات باید با وضعیت قلب و کلیه و دستور ترخیص سازگار باشد. اگر سوند یا استنت دارید، زمان مراجعه برای بررسی یا خارج کردن آن را مشخص کنید.
عوارض و ریسک‌ها
همه جراحی‌ها دارای ریسک‌هایی هستند و جراحی کلیه نیز از این قاعده مستثنی نیست. عوارض ممکن شامل عفونت، خونریزی و آسیب به بافت‌های اطراف است. احتمال عوارض به نوع عمل، بیماری‌های همراه و شرایط کلیه بستگی دارد؛ دربارهٔ خطرهای مختص عمل خود توضیح بگیرید. مهم است که قبل از عمل، تمامی سوالات و نگرانی‌های خود را با پزشک در میان بگذارید.
اطلاعات سریع
- مدت زمان: وابسته به نوع عمل
- دوره بهبودی: متناسب با روش و وضعیت فرد
- بیحسی: بسته به روش، بیحسی یا بیهوشی
- بستری: سرپایی یا بستری، متناسب با عمل
- سطح هزینه: وابسته به عمل، مرکز و پوشش بیمه
- میزان درد: متغیر؛ قابل ارزیابی و کنترل با برنامهٔ درمان
هشدارهای مهم
- تب یا لرز پس از عمل را سریع با تیم درمان در میان بگذارید؛ همراهی با بدحالی، درد شدید یا کاهش ادرار نیاز به ارزیابی فوری دارد.
- در صورت بروز خونریزی غیرطبیعی، باید به پزشک مراجعه کنید.
- اگر احساس درد شدید و غیرقابل کنترل داشتید، باید فوراً با پزشک تماس بگیرید.
نکات مهم برای بیمار
- داروی رقیق‌کنندهٔ خون را خودسرانه قطع نکنید؛ برنامهٔ آن باید با توجه به خطر خونریزی و لخته شدن خون توسط پزشک تعیین شود.
- محدودیت ورزش و بلند کردن بار ممکن است بیش از چند روز باشد؛ طبق دستور همان جراحی عمل کنید.
- اگر محدودیت مصرف مایعات دارید، برنامهٔ نوشیدن را با تیم درمان هماهنگ کنید.
- در روزهای اول بعد از عمل، از مصرف غذاهای چرب و سنگین پرهیز کنید.
- به توصیه‌های پزشک در مورد داروهای مسکن و مراقبت‌های بعد از عمل به دقت عمل کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
ناتوانی در دفع ادرار، تب یا لرز (حتی بدون درد پهلو)، خونریزی قابل توجه یا درد کنترل‌نشده نیاز به ارزیابی فوری دارد. خون قابل مشاهده در ادرار، حتی بدون درد، باید بررسی شود.
باورهای غلط رایج
❌ عمل جراحی کلیه فقط برای افراد مسن است.
✅ جراحی کلیه می‌تواند برای افراد در هر سنی که با مشکلات کلیوی مواجه هستند، لازم باشد.
❌ همیشه بعد از جراحی کلیه نیاز به دیالیز است.
✅ بسیاری از بیماران بعد از جراحی کلیه می‌توانند بدون نیاز به دیالیز به زندگی عادی خود ادامه دهند.
❌ جراحی کلیه بسیار خطرناک است.
✅ با پیشرفت‌های پزشکی و تکنولوژیکی، جراحی کلیه به طور کلی ایمن است و نتیجهٔ آن به شرایط هر بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.