تست پتانسیل برانگیخته (Evoked Potentials) گروهی از تست‌های الکتروفیزیولوژیک است که فعالیت الکتریکی مغز را در پاسخ به یک محرک مشخص ثبت میکند. با این کار سنجیده می‌شود که پیام عصبی از چشم، گوش یا پوست تا مغز چگونه و با چه سرعتی منتقل می‌شود. این تست بیخطر، بدون تشعشع و غیرتهاجمی است.
تست پتانسیل برانگیخته چه چیزی را بررسی میکند؟
بسته به مسیری که باید ارزیابی شود، سه نوع رایج این تست انجام می‌گیرد:
- پتانسیل برانگیختهٔ بینایی (VEP): مسیر بینایی از چشم تا مغز را می‌سنجد؛ اغلب با نگاه به یک الگوی شطرنجی روی صفحه‌نمایش.
- پتانسیل برانگیختهٔ شنوایی ساقهٔ مغز (BAEP/BERA): مسیر شنوایی از گوش تا ساقهٔ مغز را با پخش صدای کلیک از هدفون بررسی میکند.
- پتانسیل برانگیختهٔ حسی-پیکری (SSEP): مسیر حس را از اعصاب دست یا پا تا نخاع و مغز با یک تحریک الکتریکی بسیار خفیف دنبال میکند.
انتخاب نوع تست به علائم و هدف بررسی بستگی دارد و آن را دکتر تعیین میکند.
این تست در چه مواردی درخواست می‌شود؟
دکتر ممکن است این تست را برای کمک به ارزیابی مسیرهای عصبی در شرایط زیر مطرح کند:
- بررسی مسیر بینایی در بیماری‌هایی مانند مولتیپل اسکلروزیس (اماس) یا التهاب عصب بینایی
- ارزیابی افت شنوایی عصبی، وزوز گوش یا سرگیجه با منشأ عصبی
- بررسی بی‌حسی، گزگز یا اختلال حس در بیماریهای نخاع و اعصاب
- ارزیابی شنوایی و مسیرهای عصبی در کودکان در موارد لازم
این تست به‌تنهایی بیماری را قطعی نمی‌کند؛ نتیجهٔ آن در کنار معاینه، شرح حال و در صورت نیاز تصویربرداری تفسیر می‌شود.
برای تست پتانسیل برانگیخته (VEP/BAEP/SSEP) به چه دکتری مراجعه کنیم؟
درخواست و تفسیر این تست بر عهدهٔ متخصص مغز و اعصاب (نورولوژی) است. این دکتر بر اساس علائم شما تصمیم می‌گیرد کدام نوع تست لازم است و نتیجه را در کنار معاینه و سایر بررسی‌ها تفسیر میکند. بسته به نوع مشکل، گاهی متخصص گوش و حلق و بینی یا چشم‌پزشک نیز در ارزیابی همراه می‌شوند. از فهرست همین صفحه می‌توانید نوبت ویزیت دکتر متخصص مغز و اعصاب را آنلاین بگیرید.
تست چگونه انجام می‌شود و چه آمادگی‌ای لازم است؟
در این تست چند الکترود سطحی روی پوست سر و بسته به نوع آن روی اندام قرار می‌گیرد و سپس محرک مربوطه — تصویر شطرنجی، صدای کلیک یا جریان الکتریکی خفیف — ارائه و پاسخ عصبی ثبت می‌شود. این کار معمولاً بدون درد قابل‌توجه، بدون فروکردن سوزن به مغز و بدون تشعشع است و بسته به نوع، حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد.
- موی سر تمیز و خشک داشته باشید و از ژل یا اسپری مو استفاده نکنید.
- اگر عینک یا سمعک دارید، آن را همراه بیاورید.
- داروهای مصرفی خود را به دکتر اطلاع دهید و بدون هماهنگی قطعشان نکنید.
نکات دقیق آمادگی را مرکز انجام‌دهنده اعلام میکند؛ در صورت ابهام پیش از نوبت هماهنگ کنید.