پروتز دندان به هر نوع جایگزین مصنوعی برای دندانهای ازدسترفته یا بخشهای آسیبدیدهٔ دندان و بافتهای اطراف آن گفته میشود. از دست دادن دندان میتواند بر جویدن غذا، تلفظ کلمات، فرم صورت و سلامت دندانهای مجاور اثر بگذارد؛ پروتز با پر کردن جای خالی دندانها به بازگرداندن این عملکردها کمک میکند. اینکه چه نوع پروتزی برای هر فرد مناسب است، به عواملی مانند تعداد دندانهای باقیمانده، وضعیت لثه و استخوان فک و سلامت عمومی دهان بستگی دارد و تشخیص آن بر عهدهٔ پزشک است.
انواع اصلی پروتز دندان عبارتاند از:
- پروتز ثابت (روکش و بریج): روکش، پوششی است که روی دندان آسیبدیده یا ایمپلنت قرار میگیرد و بریج با تکیه بر دندانهای مجاور، جای خالی یک یا چند دندان را پر میکند. این نوع پروتز توسط بیمار قابل برداشتن نیست.
- پروتز متحرک کامل: برای افرادی که تمام دندانهای یک فک را از دست دادهاند ساخته میشود و بیمار میتواند آن را از دهان خارج کند؛ در گفتار عامیانه به آن «دست دندان» یا دندان مصنوعی گفته میشود.
- پروتز متحرک پارسیل: زمانی به کار میرود که بخشی از دندانها باقی مانده باشد و با گیره یا اتصالات مخصوص روی دندانهای طبیعی تکیه میکند.
- پروتز بر پایهٔ ایمپلنت (اوردنچر): پروتزی است که روی چند پایهٔ ایمپلنت کاشتهشده در فک ثابت یا محکم میشود و معمولاً پایداری بیشتری نسبت به پروتز متحرک معمولی دارد.
ساخت پروتز دندان معمولاً طی چند جلسه انجام میشود. در جلسهٔ نخست، پزشک با معاینهٔ دهان و در صورت نیاز تصویربرداری، وضعیت لثه، استخوان و دندانهای باقیمانده را ارزیابی میکند و مناسبترین نوع پروتز را پیشنهاد میدهد. سپس مراحل آمادهسازی مانند قالبگیری از فکها، تعیین رنگ و فرم دندانها و ساخت نمونهٔ آزمایشی انجام میشود. پس از ساخت پروتز در لابراتوار، جلسهٔ امتحان و تنظیم برگزار میشود تا تطابق پروتز با دهان بررسی و اصلاحات لازم انجام شود. در برخی موارد، پیش از ساخت پروتز به درمانهای زمینهای مانند درمان لثه، ترمیم دندانها یا کشیدن دندانهای غیرقابل نگهداری نیاز است.
پس از تحویل پروتز، بروز برخی علائم نیازمند مراجعه به پزشک است؛ از جمله درد یا زخم مداوم در لثه، لق شدن یا شکستن پروتز، احساس ناهماهنگی هنگام جویدن، بوی بد دهان که با شستوشو برطرف نمیشود، یا تغییر در تطابق پروتز با گذشت زمان. این تغییرات میتواند به دلیل تحلیل تدریجی استخوان و بافتهای دهان باشد و پروتز ممکن است پس از مدتی به تنظیم مجدد، آسترگذاری یا تعویض نیاز پیدا کند. استفاده از پروتزی که دیگر اندازهٔ دهان نیست، ممکن است به بافتهای دهان آسیب برساند؛ بنابراین ارزیابی دورهای توسط پزشک اهمیت دارد.
مراقبت روزانه نقش مهمی در دوام پروتز و سلامت دهان دارد. پروتزهای متحرک باید روزانه با برس مخصوص و مواد شویندهٔ مناسب تمیز شوند و طبق توصیهٔ پزشک، در ساعاتی از شبانهروز از دهان خارج شوند تا بافتهای دهان استراحت کنند. در پروتزهای ثابت و ایمپلنتی، رعایت بهداشت دهان، مسواک زدن، استفاده از نخ دندان یا وسایل کمکی تمیزکننده و معاینههای منظم اهمیت ویژهای دارد. همچنین نگهداری پروتز متحرک در محیط مرطوب هنگام استفاده نکردن، از تغییر شکل آن جلوگیری میکند. برنامهٔ دقیق مراقبت برای هر فرد متفاوت است و باید از پزشک معالج دریافت شود.
برای بررسی، ساخت و تنظیم پروتز دندان باید به متخصص پروتزهای دندانی (پروستودانتیکس) مراجعه کنید. این متخصصان در زمینهٔ جایگزینی دندانهای ازدسترفته، بازسازی دندانهای آسیبدیده و طراحی انواع پروتز ثابت، متحرک و ایمپلنتی آموزش دیدهاند و پس از معاینه، مناسبترین گزینه را متناسب با شرایط شما پیشنهاد میدهند.
در این صفحه میتوانید پزشکان متخصص پروتزهای دندانی (پروستودانتیکس) در شهر خود را ببینید و نوبت اینترنتی رزرو کنید.