آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک شدید و خطرناک است که میتواند به سرعت زندگی فرد را تهدید کند. این وضعیت معمولاً در عرض چند دقیقه پس از تماس با آلرژن رخ میدهد و نیاز به درمان فوری دارد. اگر به آنافیلاکسی شک دارید، قلم اپینفرینِ در دسترس را فوراً طبق دستور آن استفاده کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید؛ اگر قلم ندارید، باز هم تماس با اورژانس را عقب نیندازید. با درمان مناسب، بسیاری از افراد میتوانند بهبود یابند و زندگی عادی خود را ادامه دهند.
در حملهٔ احتمالی چه کنیم؟
- قلم اپینفرین را طبق دستور دستگاه استفاده کنید و برای آمبولانس با ۱۱۵ تماس بگیرید.
- دراز بکشید؛ اگر تنفس سخت است، با تکیهگاه و پاهای درازشده بنشینید. در بارداری به پهلوی چپ قرار بگیرید. نایستید و راه نروید، حتی اگر بهتر شدید.
- اگر پس از ۵ دقیقه علائم بهتر نشد، قلم دوم را استفاده کنید. این کار جای رسیدن اورژانس و بررسی بیمارستانی را نمیگیرد.
علائم و نشانهها
آنافیلاکسی میتواند با علائم متعددی همراه باشد که برخی از آنها شامل خارش یا کهیر، تورم در صورت، لبها یا زبان، تنگی نفس، افت فشار خون و از دست دادن هوشیاری است. این علائم ممکن است به سرعت و در عرض چند دقیقه پس از تماس با آلرژن ظاهر شوند. در برخی موارد، ممکن است علائم گوارشی مانند تهوع، استفراغ یا درد شکمی نیز رخ دهد. اختلال ناگهانی تنفس، تورم گلو یا زبان، غش یا افت هوشیاری میتواند نشانهٔ آنافیلاکسی باشد؛ منتظر ظاهرشدن همهٔ علائم یا کهیر نمانید. کهیر تنها الزاماً آنافیلاکسی نیست، اما علائم تنفسی یا گردش خون نیاز به اقدام فوری دارند.
علل و عوامل خطر
آنافیلاکسی معمولاً به دلیل واکنش شدید سیستم ایمنی بدن به یک آلرژن خاص رخ میدهد. آلرژنها میتوانند شامل غذاها (مانند بادامزمینی، تخممرغ یا شیر)، نیش حشرات، داروها و لاتکس باشند. افرادی که سابقه آلرژی دارند یا در خانوادهشان سابقه آنافیلاکسی وجود دارد، بیشتر در معرض خطر هستند. همچنین، افرادی که آسم دارند یا در گذشته تجربه آنافیلاکسی داشتهاند، باید بیشتر مراقب باشند.
روشهای تشخیص
تشخیص آنافیلاکسی معمولاً بر اساس علائم بالینی و تاریخچه پزشکی بیمار انجام میشود. پزشک ممکن است سوالاتی درباره علائم و زمان بروز آنها بپرسد. در برخی موارد، آزمایشهای خونی برای اندازهگیری سطح تریپتاز (یک آنزیم که در واکنشهای آلرژیک آزاد میشود) ممکن است انجام شود. آزمایش نباید تزریق اپینفرین و رسیدگی فوری را به تأخیر بیندازد. بررسی آلرژی برای شناسایی محرک، پس از پایدارشدن و با برنامهٔ متخصص انجام میشود.
روشهای درمان
درمان آنافیلاکسی باید به سرعت انجام شود و شامل تزریق اپینفرین به عنوان درمان اولیه است. اپینفرین به کاهش علائم و جلوگیری از پیشرفت واکنش کمک میکند. آنتیهیستامین ممکن است پس از پایدارشدن برای علائم پوستی به کار رود، اما جای اپینفرین را نمیگیرد. کورتون درمان روتین آنافیلاکسی نیست و فقط در شرایط مشخص با تصمیم تیم درمان استفاده میشود. حتی پس از بهترشدن، ارزیابی و پایش بیمارستانی لازم است؛ علائم ممکن است بدون تماس دوباره با محرک برگردند. مدت پایش را تیم درمان با توجه به خطر تعیین میکند. آموزش بیمار در مورد نحوه استفاده از قلم اپینفرین و شناسایی علائم آنافیلاکسی نیز بسیار مهم است.
اطلاعات سریع
- دوره بهبودی: چند ساعت تا چند روز
- بستری: حملهٔ مشکوک نیاز به ارزیابی و پایش بیمارستانی دارد؛ مدت آن فردی است.
- سطح هزینه: متوسط
- میزان درد: متوسط
هشدارهای مهم
- در شک به آنافیلاکسی، استفادهٔ فوری از قلم اپینفرین و تماس با ۱۱۵ را در اولویت بگذارید؛ مراجعهٔ معمولی کافی نیست.
- دو قلم اپینفرینِ تجویزشده را همراه داشته باشید و روش استفاده و تاریخ انقضای آنها را بررسی کنید.
- از آلرژنهایی که باعث آنافیلاکسی میشوند دوری کنید و به دوستان و خانواده خود اطلاع دهید.
نکات مهم برای بیمار
- در پیگیری، نسخه و آموزش دو قلم اپینفرین و برنامهٔ مکتوب اقدام را از پزشک بگیرید و آن را با نزدیکان تمرین کنید.
- به دوستان و خانواده خود درباره آلرژنها و نحوه کمک در مواقع اضطراری اطلاع دهید.
- از دستبند هشدار پزشکی استفاده کنید تا دیگران از وضعیت شما مطلع شوند.
- پس از درمان اورژانسی، برای بررسی علت و پیشگیری از تکرار به متخصص آلرژی و ایمنیشناسی مراجعه کنید.
- از آلرژنهای شناختهشده دوری کنید و برچسب مواد غذایی را با دقت بخوانید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
در تنگی نفس ناگهانی، تورم گلو یا زبان، غش یا شک به آنافیلاکسی، قلم اپینفرین را طبق دستور استفاده و با ۱۱۵ تماس بگیرید؛ برای نوبت پزشک یا اثر آنتیهیستامین منتظر نمانید.
باورهای غلط رایج
❌ آنافیلاکسی فقط با نیش حشرات رخ میدهد.
✅ آنافیلاکسی میتواند به دلیل غذاها، داروها و سایر آلرژنها نیز رخ دهد.
❌ اگر یک بار آنافیلاکسی داشتهاید، دیگر رخ نمیدهد.
✅ آنافیلاکسی میتواند دوباره رخ دهد، بنابراین باید همیشه آماده باشید.
❌ آنافیلاکسی همیشه با کهیر همراه است.
✅ علائم آنافیلاکسی متنوع است و همیشه شامل کهیر نمیشود.