شبکیه لایهٔ نازک و حساس به نوری در انتهای چشم است که تصاویر را دریافت میکند و از راه عصب بینایی به مغز میفرستد. به مجموعهای از اختلالاتی که این لایه را درگیر میکنند بیماری شبکیه گفته میشود؛ از تغییرات تدریجیِ ناشی از دیابت و افزایش سن گرفته تا آسیبهای ناگهانی مانند پارگی و جداشدگی شبکیه. از آنجا که شبکیه نقش اصلی را در بینایی دارد، هر تغییری در دید باید جدی گرفته شود و تشخیص قطعی تنها با معاینهٔ پزشک ممکن است.
شایعترین بیماریهای شبکیه که بیماران با آنها روبهرو میشوند عبارتاند از:
- رتینوپاتی دیابتی: آسیب تدریجی رگهای ریز شبکیه در افراد مبتلا به دیابت که ممکن است تا مراحل پیشرفته بدون علامت بماند؛ به همین دلیل معاینهٔ منظم چشم برای افراد دیابتی توصیه میشود.
- دژنراسیون ماکولا (تخریب لکهٔ زرد): درگیری بخش مرکزی شبکیه که بیشتر با افزایش سن دیده میشود و میتواند دید مرکزی — مانند خواندن و تشخیص چهرهها — را تحت تأثیر قرار دهد. موجدار یا کج دیدن خطوط صاف از نشانههای آن است.
- پارگی و جداشدگی شبکیه: جدا شدن شبکیه از بافت زیرین که یک وضعیت اورژانسی چشمی است و نیاز به بررسی و اقدام سریع دارد.
علائم هشدار: دیدن ناگهانی جرقه یا برقهای نور، افزایش یکبارهٔ مگسپرانها (نقطهها و رشتههای شناور در میدان دید) و بهویژه احساس پایین آمدن پرده یا سایهٔ تاریک در بخشی از دید، میتوانند نشانهٔ پارگی یا جداشدگی شبکیه باشند. در صورت تجربهٔ این حالتها، بدون از دست دادن زمان برای معاینه به چشمپزشک مراجعه کنید؛ هرچه بررسی زودتر انجام شود، تصمیمگیری برای درمان آسانتر است.
تشخیص بیماریهای شبکیه با معاینهٔ چشمپزشکی آغاز میشود. پزشک معمولاً پس از گشاد کردن مردمک، ته چشم را با فوندوسکوپی (افتالموسکوپی) بررسی میکند و در صورت نیاز از تصویربرداری OCT برای دیدن جزئیات لایههای شبکیه و از آنژیوگرافی برای ارزیابی رگهای شبکیه کمک میگیرد. انتخاب روش مناسب بر اساس شرایط هر بیمار و با نظر پزشک انجام میشود.
درمان به نوع و مرحلهٔ بیماری بستگی دارد. گزینههای رایج شامل لیزر درمانی، تزریق داخل چشمی برای کنترل برخی بیماریهای شبکیه و ماکولا، و ویترکتومی (جراحی زجاجیه) در مواردی مانند جداشدگی شبکیه است. در کنار اینها، کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت و فشار خون بخش مهمی از مدیریت بیماری شبکیه است. تصمیمگیری دربارهٔ هر یک از این روشها تنها پس از معاینهٔ پزشک و بررسیهای تکمیلی انجام میشود.
برای بررسی مشکلات شبکیه ابتدا به متخصص چشمپزشکی مراجعه کنید؛ در صورت نیاز به بررسی یا درمان تخصصیتر، پزشک شما را به دارندهٔ فلوشیپ ویتره و رتین ارجاع میدهد که بهطور ویژه در زمینهٔ بیماریهای شبکیه و زجاجیه آموزش دیده است. در این صفحه میتوانید پزشکان چشمپزشکی و فلوشیپ ویتره و رتین در شهر خود را ببینید و نوبت اینترنتی رزرو کنید.