انسداد یا عفونت مجاری اشکی (داکریوسیستیت) وضعیتی است که در آن مسیر تخلیهٔ اشک از چشم به بینی مسدود شده و باعث تجمع اشک، التهاب و عفونت کیسهٔ اشکی می‌شود. این عارضه می‌تواند در هر سنی، از نوزادی تا بزرگسالی، رخ دهد و با علائمی چون اشک‌ریزش مداوم، ترشحات چرکی و تورم گوشهٔ داخلی چشم خود را نشان دهد.
علائم اصلی: فقط اشک‌ریزش نیست
شایع‌ترین علامت، اشک‌ریزش مداوم و سرریز شدن اشک از چشم (اپی‌فورا) است. اما در صورت بروز عفونت، علائم دیگری نیز ظاهر می‌شوند: درد، قرمزی و تورم در گوشهٔ داخلی چشم (کنار بینی)، خروج ترشحات چرکی یا مخاطی با فشار دادن روی ناحیهٔ متورم، تاری دید خفیف به دلیل وجود اشک و ترشح روی سطح چشم و گاهی تب. این علائم ممکن است به‌طور ناگهانی یا تدریجی ایجاد شوند و شدت آن‌ها متفاوت است.
چرا مجرای اشکی مسدود می‌شود؟ از نوزادی تا بزرگسالی
در نوزادان، شایع‌ترین علت، باز نشدن کامل یک غشای نازک در انتهای مجرای اشکی در بدو تولد است که معمولاً خودبه‌خود یا با ماساژ برطرف می‌شود. در بزرگسالان، دلایل متنوعی وجود دارد: افزایش سن و تنگ شدن طبیعی مجاری، عفونت‌ها یا التهاب‌های مزمن بینی و سینوس‌ها (سینوزیت)، آسیب و ضربه به صورت یا بینی، پولیپ بینی و در موارد نادر، تومورها می‌توانند مسیر تخلیهٔ اشک را مسدود کرده و زمینه را برای عفونت فراهم کنند.
روند تشخیص در مطب چشم‌پزشک
پزشک با معاینهٔ فیزیکی چشم و ناحیهٔ اطراف آن، تورم و قرمزی را بررسی می‌کند. ممکن است به‌آرامی روی کیسهٔ اشکی فشار دهد تا بازگشت ترشحات از مجرا را مشاهده کند. یکی از تست‌های رایج، «تست ناپدید شدن رنگ» است که در آن یک قطرهٔ رنگی بی‌خطر در چشم ریخته می‌شود تا سرعت تخلیهٔ آن ارزیابی شود. در موارد پیچیده‌تر یا مشکوک، ممکن است از روش‌های تصویربرداری مانند داکریوسیستوگرافی (عکس رنگی از مجاری اشکی) یا سی‌تی اسکن برای تعیین محل دقیق و علت انسداد استفاده شود.
گزینه‌های درمانی: از آنتی‌بیوتیک تا جراحی
درمان به علت و شدت انسداد بستگی دارد. در عفونت حاد، معمولاً آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی و کمپرس گرم تجویز می‌شود. در نوزادان، ماساژ مخصوص کیسهٔ اشکی اغلب مؤثر است. اما برای انسداد مزمن یا مکرر در بزرگسالان، درمان قطعی معمولاً جراحی است. روش استاندارد، «داکریوسیستورینوستومی» (DCR) نام دارد که در آن یک مسیر جدید برای تخلیهٔ اشک از کیسهٔ اشکی به داخل بینی ایجاد می‌شود. این جراحی می‌تواند از طریق پوست یا از داخل بینی (آندوسکوپیک) انجام شود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه انسداد مجرای اشکی معمولاً یک اورژانس پزشکی نیست، اما در صورت مشاهدهٔ علائم هشداردهنده باید فوراً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید. این علائم شامل درد شدید و فزاینده، تب بالا، قرمزی و تورمی که به سرعت در حال گسترش به سمت گونه یا اطراف چشم است، و هرگونه تغییر در بینایی یا حرکت چشم می‌شود. این موارد ممکن است نشانهٔ گسترش عفونت به بافت‌های اطراف چشم (سلولیت اربیت) باشد که یک وضعیت جدی است.