نئوپلاسمهای غدد درونریز (Endocrine Neoplasms) به رشد غیرطبیعی سلولها در غدد تولیدکنندهٔ هورمون مانند تیروئید، هیپوفیز و پانکراس گفته میشود. این تومورها میتوانند خوشخیم یا بدخیم (سرطانی) باشند و با تولید بیش از حد یا کمتر از حد هورمونها، عملکرد بدن را مختل کنند. تشخیص و درمان بهموقع برای کنترل علائم و جلوگیری از عوارض ضروری است.
نئوپلاسمهای غدد درونریز چیست و چه غدههایی را درگیر میکند؟
نئوپلاسم به معنای «رشد جدید» و غیرطبیعی بافت است. وقتی این رشد در سیستم غدد درونریز (اندوکرین) رخ دهد، به آن «نئوپلاسم غدد درونریز» میگویند. این تومورها میتوانند در هر یک از غدد هورمونی بدن ایجاد شوند، از جمله: غده هیپوفیز، تیروئید، پاراتیروئید، غدد فوق کلیوی (آدرنال)، پانکراس (جزایر لانگرهانس) و غدد جنسی. برخی از این تومورها هورمون ترشح میکنند (تومورهای فانکشنال) و برخی دیگر هورمونی تولید نمیکنند (تومورهای غیرفانکشنال).
علائم نئوپلاسمهای غدد درونریز؛ از اختلال هورمونی تا فشار توده
علائم این بیماری به دو دسته تقسیم میشوند. دسته اول ناشی از تولید نامتعادل هورمونهاست؛ مثلاً افزایش ناگهانی وزن، تعریق شدید، تپش قلب، فشار خون بالا یا تغییرات خلقی. دسته دوم به دلیل اثر فشاری توده بر بافتهای اطراف ایجاد میشود، مانند سردرد و مشکلات بینایی در تومورهای هیپوفیز یا احساس وجود توده در گردن در نئوپلاسمهای تیروئید. گاهی نیز این تومورها هیچ علامتی ندارند و بهطور اتفاقی در تصویربرداریها کشف میشوند.
روند تشخیص در مطب: از آزمایش خون تا تصویربرداریهای تخصصی
وقتی با علائم مشکوک به پزشک، معمولاً متخصص غدد و متابولیسم (اندوکرینولوژیست)، مراجعه میکنید، اولین قدم شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی است. سپس پزشک برای ارزیابی سطح هورمونها، آزمایش خون و ادرار درخواست میکند. برای مشخص کردن محل، اندازه و ماهیت توده، از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی، سیتی اسکن (CT scan)، امآرآی (MRI) و گاهی اسکنهای هستهای تخصصی (مانند اسکن اکترئوتاید) استفاده میشود. در نهایت، ممکن است برای تشخیص قطعی، نمونهبرداری (بیوپسی) لازم باشد.
گزینههای درمانی: رویکردی متناسب با نوع تومور
درمان نئوپلاسمهای غدد درونریز کاملاً به نوع، اندازه، محل، خوشخیم یا بدخیم بودن تومور و وضعیت سلامتی بیمار بستگی دارد. گزینههای اصلی شامل موارد زیر است: ۱. جراحی برای برداشتن کامل توده، که اغلب اولین انتخاب است. ۲. دارودرمانی برای کنترل تولید بیش از حد هورمونها یا کوچک کردن تومور. ۳. پرتودرمانی برای از بین بردن سلولهای تومور. ۴. درمانهای هدفمند مولکولی و ایمونوتراپی در موارد خاص. گاهی نیز اگر تومور کوچک، خوشخیم و بدون علامت باشد، پزشک صرفاً بیمار را تحت نظر میگیرد.