دیابت، بهویژه دیابت نوع ۲، یکی از مهمترین عوامل خطر برای ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی است. رابطه دیابت و بیماری قلبی به این صورت است که قند خون بالا بهمرور زمان به عروق خونی و اعصاب کنترلکنندهٔ قلب آسیب میزند و خطر سکته قلبی، نارسایی قلبی و سایر مشکلات جدی را به شدت افزایش میدهد.
چرا دیابت به قلب آسیب میزند؟ مکانیسمهای پنهان
قند خون بالا در درازمدت باعث آسیب به دیوارهٔ داخلی رگهای خونی میشود و فرآیندی به نام «آترواسکلروز» (Atherosclerosis) یا تصلب شرایین را تسریع میکند. در این حالت، پلاکهای چربی در عروق، بهویژه عروق کرونر قلب، رسوب کرده و مسیر خونرسانی به عضلهٔ قلب را تنگ یا مسدود میکنند. علاوه بر این، دیابت میتواند به اعصاب خودکار بدن که ضربان قلب و فشار خون را تنظیم میکنند آسیب بزند (نوروپاتی اتونومیک) و عملکرد قلب را مختل کند.
بیماریهای قلبی شایع در افراد دیابتی
رابطه دیابت و بیماری قلبی خود را به شکلهای مختلفی نشان میدهد. شایعترین آنها «بیماری عروق کرونر» است که میتواند منجر به «آنژین صدری» (درد قفسه سینه) یا «سکته قلبی» (انفارکتوس میوکارد) شود. «نارسایی قلبی»، وضعیتی که در آن قلب قادر به پمپاژ مؤثر خون نیست، و «کاردیومیوپاتی دیابتی»، که آسیب مستقیم به عضلهٔ قلب ناشی از دیابت است، نیز در این بیماران بیشتر دیده میشوند. فشار خون بالا و کلسترول بالا نیز معمولاً همراه دیابت هستند و این خطرات را تشدید میکنند.
علائم هشداردهنده قلبی که در دیابت ممکن است متفاوت باشند
یکی از نکات مهم در مورد رابطه دیابت و بیماری قلبی، احتمال بروز «حملات قلبی خاموش» است. به دلیل آسیب به اعصاب (نوروپاتی دیابتی)، ممکن است فرد دیابتی درد قفسه سینهٔ کلاسیک را تجربه نکند. در عوض، باید به علائم غیرمعمولی مانند تنگی نفس ناگهانی، خستگی شدید و بیدلیل، سرگیجه، حالت تهوع یا درد در فک، گردن و بازوها توجه ویژه داشت. هر یک از این علائم، بهویژه اگر جدید باشند، نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.
پیشگیری و مدیریت خطر: فراتر از کنترل قند خون
برای کاهش خطر بیماری قلبی در افراد دیابتی، صرفاً کنترل قند خون (HbA1c) کافی نیست. مدیریت همزمان سه عامل کلیدی است: قند خون (A1c)، فشار خون (Blood Pressure) و کلسترول (Cholesterol). پزشک اهداف مشخصی برای هر یک از این موارد تعیین میکند. علاوه بر دارو، اصلاح سبک زندگی شامل رژیم غذایی سالم برای قلب، فعالیت بدنی منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته)، ترک سیگار و مدیریت استرس، نقش حیاتی در حفظ سلامت قلب و عروق دارد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم و چه بپرسیم؟
افراد مبتلا به دیابت باید بهطور منظم تحت نظر پزشک باشند. در این ویزیتها، حتماً در مورد سلامت قلب خود سؤال کنید. میتوانید بپرسید: «با توجه به وضعیت دیابت من، هر چند وقت یکبار باید آزمایشهای مربوط به قلب (مانند نوار قلب یا تست ورزش) را انجام دهم؟»، «اهداف درمانی من برای فشار خون و کلسترول چیست؟» و «آیا داروهای دیابت من برای سلامت قلبم نیز مفید هستند؟». این سؤالات به شما و پزشکتان کمک میکند تا یک برنامهٔ جامع برای پیشگیری از بیماری قلبی تدوین کنید.