جراحی اصلاح بیماریهای مادرزادی قلب (Congenital Heart Surgery) مجموعهای از اقدامات جراحی برای ترمیم یا اصلاح ناهنجاریهای ساختاری قلب است که از بدو تولد وجود دارند. هدف این جراحیها، بازگرداندن جریان خون به حالت طبیعی و بهبود عملکرد کلی قلب در نوزادان، کودکان و بزرگسالان است.
جراحی اصلاح بیماریهای مادرزادی قلب چیست و برای چه کسانی لازم است؟
این جراحی برای درمان نقصهای ساختاری قلب که در دوران جنینی ایجاد شدهاند، انجام میشود. این نقصها طیف وسیعی دارند؛ از موارد ساده مانند سوراخ بین دیوارههای قلب (نقص سپتوم دهلیزی یا بطنی) تا ناهنجاریهای پیچیده در دریچهها یا عروق اصلی قلب. جراحی زمانی ضروری است که این نقصها عملکرد طبیعی قلب را مختل کرده و باعث علائمی مانند کبودی پوست (سیانوز)، تنگی نفس، خستگی زودرس یا عدم رشد کافی در نوزادان و کودکان شوند. هدف اصلی، اصلاح آناتومی قلب برای بهبود کیفیت و طول عمر بیمار است.
انواع روشهای جراحی: از جراحی قلب باز تا رویکردهای کمتهاجمی
نوع جراحی به نقص مادرزادی مشخص بستگی دارد. رایجترین روش، جراحی قلب باز (Open-heart surgery) است که در آن جراح مستقیماً روی قلب کار میکند. در این روش، قلب موقتاً از کار بازداشته شده و وظیفهٔ گردش خون به دستگاه قلب و ریه مصنوعی (Cardiopulmonary bypass) سپرده میشود. در موارد خاص و برای برخی نقصهای سادهتر، ممکن است از روشهای کمتهاجمیتر یا جراحی از طریق قفسه سینه (توراکوتومی) استفاده شود. انتخاب روش جراحی به پیچیدگی نقص، سن و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد و توسط تیم جراحی قلب تعیین میشود.
آمادگی برای جراحی: چه مسیری پیش روی بیمار و خانواده است؟
قبل از جراحی، مجموعهای از ارزیابیهای دقیق برای بررسی کامل ساختار و عملکرد قلب انجام میشود. این ارزیابیها شامل اکوکاردیوگرافی (اکوی قلب)، نوار قلب (ECG) و گاهی کاتتریزاسیون قلبی است. جلسات مشاوره با جراح قلب و متخصص بیهوشی برای توضیح کامل روند جراحی، خطرات احتمالی و مزایای آن برگزار میشود. در این جلسات، فرصت مناسبی است تا تمام سؤالات و نگرانیهای خود را بپرسید. آمادگی روحی بیمار و خانواده، بهویژه در مورد کودکان، بخش مهمی از فرآیند درمان است.
دوران نقاهت و مراقبتهای پس از عمل
پس از جراحی، بیمار معمولاً چند روز در بخش مراقبتهای ویژه قلبی (CICU) تحت نظارت دقیق قرار میگیرد تا وضعیت قلبی و تنفسی او پایدار شود. مدیریت درد، کنترل عفونت و شروع تدریجی فعالیتهای فیزیکی از اصول مراقبت در این دوره است. طول دوره بهبودی بسته به نوع جراحی و وضعیت بیمار متفاوت است. پس از ترخیص، پیروی دقیق از دستورات پزشک، مصرف منظم داروها و شرکت در ویزیتهای دورهای با متخصص قلب کودکان یا بزرگسالان برای پایش بلندمدت عملکرد قلب، اهمیت حیاتی دارد.