انسداد عروق شبکیه (Retinal Vessel Occlusion) یک وضعیت اورژانسی چشمی است که در اثر بسته شدن شریان یا ورید شبکیه رخ میدهد. این انسداد، که گاهی «سکته چشمی» نیز نامیده میشود، جریان خون و اکسیژنرسانی به بافت حساس به نور شبکیه را مختل کرده و میتواند منجر به کاهش ناگهانی و بدون درد دید در یک چشم شود.
انسداد عروق شبکیه چیست و چرا رخ میدهد؟
شبکیه، لایه عصبی پشت چشم، برای عملکرد خود به جریان خون مداوم نیاز دارد. انسداد عروق شبکیه زمانی اتفاق میافتد که یک لخته خون یا پلاک چربی، یکی از این عروق را مسدود کند. این انسداد به دو نوع اصلی تقسیم میشود: انسداد شریان شبکیه (CRAO/BRAO) که مانع رسیدن خون اکسیژندار میشود و انسداد ورید شبکیه (CRVO/BRVO) که از خروج خون جلوگیری میکند. هر دو حالت میتوانند به سلولهای شبکیه آسیب جدی وارد کنند.
علائم هشداردهنده: چه زمانی باید فوراً به چشمپزشک مراجعه کرد؟
علامت اصلی انسداد عروق شبکیه، کاهش دید ناگهانی و بدون درد در یک چشم است. این کاهش دید ممکن است به صورت تاری کلی، از دست رفتن بخشی از میدان بینایی (شبیه به پردهای که روی چشم میافتد) یا کوری کامل در آن چشم باشد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب میشود، زیرا تأخیر در درمان میتواند منجر به آسیب دائمی به بینایی شود. در صورت بروز چنین علائمی، باید فوراً به اورژانس یا چشمپزشک مراجعه کنید.
روند تشخیص در مرکز درمانی: از معاینه تا تصویربرداریهای تخصصی
کاهش ناگهانی دید یک چشم نیاز به مراجعه به اورژانس دارد، حتی اگر خودبهخود برطرف شده باشد؛ برای نوبت معمول منتظر نمانید. در مرکز درمانی، چشمپزشک ابتدا بینایی شما را میسنجد. سپس با استفاده از قطره، مردمک چشم را گشاد کرده و با ابزار مخصوص (افتالموسکوپ) شبکیه و عروق آن را معاینه میکند. برای تأیید تشخیص و ارزیابی میزان آسیب، ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند توموگرافی انسجام نوری (OCT) برای بررسی تورم شبکیه و آنژیوگرافی فلورسئین برای مشاهده دقیق جریان خون در عروق شبکیه درخواست شود. این بررسیها به تعیین نوع انسداد و بهترین روش درمانی کمک میکنند.
گزینههای درمانی موجود برای مدیریت انسداد عروق شبکیه
درمان به نوع انسداد (شریانی یا وریدی) و شدت آن بستگی دارد. در انسدادهای وریدی، هدف اصلی کاهش تورم مرکز دید (ادم ماکولا) است که معمولاً با تزریق داروهای ضد فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (Anti-VEGF) یا استروئیدها به داخل چشم انجام میشود. گاهی لیزر درمانی نیز به کار میرود. انسداد حاد شریان شبکیه نیاز به ارزیابی فوری در مسیر اورژانس و سکته دارد. اقداماتی مانند ماساژ چشم یا تلاش برای جابهجایی لخته، درمان مؤثرِ اثباتشده محسوب نمیشوند و ممکن است آسیبزا باشند؛ انتخاب درمان با تیم تخصصی است. مدیریت بیماریهای زمینهای مانند فشار خون و دیابت نیز بخش مهمی از درمان است.
