PCNL یا خارج کردن سنگ کلیه از راه پوست، روشی برای درمان برخی سنگ‌های بزرگ یا پیچیدهٔ کلیه است. جراح از یک مسیر کوچک در پوست به کلیه دسترسی پیدا می‌کند و سنگ را خرد و خارج می‌کند. این روش با جراحی باز و سنگ‌شکنی برون‌اندامی تفاوت دارد؛ انتخاب آن به اندازه و محل سنگ، عفونت و وضعیت کلیه بستگی دارد.
این عمل چگونه انجام میشود؟
روش PCNL به این صورت انجام میشود که معمولاً بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد. سپس پزشک یک برش کوچک در ناحیه کمر ایجاد می‌کند و یک مسیر دسترسی به کلیه ایجاد می‌کند و دوربین و ابزار مخصوص را از آن وارد می‌کند. بعد از ورود به کلیه، با استفاده از ابزارهای مخصوص، سنگها شکسته شده و سپس خارج می‌شوند. زمان عمل به حجم و پیچیدگی سنگ بستگی دارد و گاهی درمان چندمرحله‌ای لازم میشود. پس از عمل ممکن است نفروستومی یا استنت برای تخلیهٔ ادرار باقی بماند؛ برنامهٔ بررسی و خارج کردن آن را بپرسید. وجود لوله تضمین کنترل هر خونریزی نیست.
آمادگی قبل از عمل
قبل از انجام عمل PCNL، لازم است که بیمار چند مرحله را دنبال کند. ابتدا باید با پزشک خود در مورد داروهایی که مصرف می‌کند، مشورت کند. داروی رقیق‌کنندهٔ خون را خودسرانه قطع نکنید؛ برنامهٔ دارو و ساعت قطع خوردن و نوشیدن را از تیم جراحی و بیهوشی بگیرید. وجود عفونت باید پیش از درمان نهایی سنگ بررسی و درمان شود؛ انسداد همراه عفونت ممکن است ابتدا به تخلیهٔ فوری ادرار نیاز داشته باشد. همچنین، بهتر است با یک همراه به بیمارستان بروید، زیرا بعد از عمل ممکن است قادر به رانندگی نباشید.
دوره بهبودی و مراقبت بعد از عمل
بعد از عمل PCNL، معمولاً بیمار نیاز به حداقل یک شب بستری در بیمارستان دارد. در روزهای اول، ممکن است کمی درد و ناراحتی احساس کنید که با داروهای مسکن کنترل میشود. بهبود و بازگشت به فعالیت ممکن است چند هفته زمان ببرد و برای هر فرد متفاوت است. در این مدت، بهتر است از فعالیت‌های سنگین خودداری کنید و به توصیه‌های پزشک در مورد مصرف داروها و مراقبت‌های بعد از عمل توجه کنید. همچنین، ممکن است نیاز باشد که در روزهای اول، به پزشک مراجعه کنید تا وضعیت شما بررسی شود.
عوارض و ریسک‌ها
مانند هر عمل جراحی دیگری، PCNL نیز ممکن است عوارضی داشته باشد. عوارض ممکن شامل خونریزی، عفونت و گاهی آسیب به بافت‌ها یا اندام‌های اطراف است؛ بعضی موارد به درمان یا عمل دیگری نیاز دارند. مراقبت درست خطر را کاهش می‌دهد، اما همهٔ عوارض قابل پیشگیری نیستند. همچنین، اگر بعد از عمل علائم غیرمعمولی مانند تب بالا یا درد شدید مشاهده کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
اطلاعات سریع
- مدت زمان: وابسته به حجم و پیچیدگی سنگ
- دوره بهبودی: متغیر، معمولاً چند هفته
- بی‌حسی: معمولاً بیهوشی عمومی
- بستری: معمولاً بستری؛ مدت طبق وضعیت فرد
- سطح هزینه: وابسته به مرکز، روش و بیمه
- میزان درد: متغیر؛ طبق برنامهٔ تیم درمان کنترل میشود
هشدارهای مهم
- تب یا لرز پس از عمل را فوری پیگیری کنید؛ منتظر بالا رفتن بیشتر تب نمانید.
- خون خفیف در ادرار ممکن است پس از عمل دیده شود؛ خونریزی زیاد، لخته‌های بزرگ، سرگیجه یا ناتوانی در دفع ادرار نیاز به ارزیابی فوری دارد.
- اگر درد شدید یا غیرقابل تحمل داشتید، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید.
نکات مهم برای بیمار
- قطع یا ادامهٔ آسپرین و سایر داروهای رقیق‌کنندهٔ خون فقط طبق برنامهٔ پزشک باشد.
- فعالیت سنگین را تا اجازهٔ جراح شروع نکنید؛ محدودیت ممکن است چند هفته باشد.
- مایعات را طبق توصیهٔ تیم درمان مصرف کنید، به‌ویژه اگر محدودیت قلبی یا کلیوی دارید.
- در روزهای اول بعد از عمل، از مصرف غذاهای چرب و سنگین پرهیز کنید.
- به توصیه‌های پزشک در مورد مراقبت‌های بعد از عمل توجه کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
اگر دچار درد شدید، تب بالا، یا خونریزی غیرمعمول شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
باورهای غلط رایج
❌ هر عفونت کلیه با PCNL درمان میشود.
✅ PCNL برای برداشتن سنگ است؛ عفونت به‌تنهایی دلیل انجام آن نیست. اگر سنگ و عفونت هم‌زمان باشند، ترتیب درمان با وضعیت بیمار تعیین میشود.
❌ بعد از عمل PCNL هیچ‌گاه نمی‌توان دوباره سنگ کلیه داشت.
✅ متأسفانه، ممکن است سنگها دوباره تشکیل شوند، بنابراین پیشگیری مهم است.
❌ این عمل بسیار خطرناک است.
✅ PCNL گزینهٔ مؤثری برای برخی سنگ‌هاست، اما خطر خونریزی، عفونت و نیاز به درمان تکمیلی دارد؛ سود و خطر باید برای همان بیمار سنجیده شود.