عادتهای دهانی (مکیدن انگشت و پستانک) رفتارهای رایجی در نوزادان و کودکان خردسال برای آرامشبخشی هستند. این مکیدن غیرتغذیهای (Non-nutritive sucking) یک واکنش طبیعی است، اما اگر پس از سن ۳ تا ۴ سالگی ادامه یابد، میتواند بر رشد طبیعی دندانها و فک تأثیر منفی بگذارد و باعث ناهنجاریهای دندانی شود.
چرا مکیدن انگشت و پستانک در کودکان شایع است؟
مکیدن یک غریزهٔ طبیعی و قوی در نوزادان است که به آنها احساس آرامش و امنیت میدهد. این رفتار که به آن مکیدن غیرتغذیهای (Non-nutritive sucking) میگویند، به کودک کمک میکند تا خودش را آرام کند، بهویژه در زمان خستگی، گرسنگی، اضطراب یا برای به خواب رفتن. در واقع، این عادتها یک مکانیسم مقابلهای اولیه برای کودکان است. بسیاری از کودکان بهطور طبیعی با بالا رفتن سن و پیدا کردن راههای دیگر برای آرام کردن خود، این عادت را کنار میگذارند.
تأثیر عادتهای دهانی بر دندانها و فک
اگر عادت مکیدن انگشت یا پستانک تا بعد از رویش دندانهای دائمی (حدود ۴ تا ۶ سالگی) ادامه یابد، میتواند مشکلساز شود. فشار مداوم انگشت یا پستانک بر روی دندانهای جلویی و کام (سقف دهان) ممکن است منجر به ناهنجاریهای دندانی-فکی (Dentoalveolar malocclusions) شود. شایعترین مشکلات شامل «اپن بایت» (Open Bite) یعنی ایجاد فاصله بین دندانهای بالا و پایین هنگام بسته بودن دهان، و «کراس بایت» (Crossbite) یعنی قرارگیری نامناسب دندانهای بالا روی دندانهای پایین است.
چه زمانی باید برای ترک عادت به دندانپزشک اطفال مراجعه کرد؟
اگر کودک شما بالای ۴ سال سن دارد و همچنان با شدت به مکیدن انگشت یا پستانک ادامه میدهد، زمان مناسبی برای مشورت با دندانپزشک اطفال است. در مراجعه، دندانپزشک وضعیت دندانها و فک کودک را ارزیابی میکند تا ببیند آیا علائم اولیهٔ ناهنجاری وجود دارد یا خیر. پزشک همچنین دربارهٔ شدت، دفعات و زمان این عادت از شما سؤال خواهد کرد و بر اساس آن، راهکارهای مناسب و متناسب با سن و شرایط روحی کودک را برای مدیریت و ترک عادت پیشنهاد میدهد.
راهکارهای عملی برای کمک به ترک مکیدن انگشت و پستانک
ترک این عادتها باید با صبر و رویکرد مثبت انجام شود. تنبیه کودک معمولاً نتیجهٔ معکوس دارد. برای ترک پستانک، میتوانید آن را بهتدریج محدود کنید. برای مکیدن انگشت که کنترلش سختتر است، از روشهای تشویقی مانند جایزه دادن برای ساعات یا روزهایی که انگشت نمیمکد، استفاده کنید. یادآوریهای ملایم، بانداژ کردن انگشت یا استفاده از دستکش در شب میتواند مؤثر باشد. در موارد مقاوم، با مشورت پزشک میتوان از محلولهای تلخمزهٔ مخصوص کودکان استفاده کرد.