التهاب زجاجیه (ویتره) و شبکیه (رتین) میتواند عفونی یا غیرعفونی باشد؛ همهٔ این موارد اندوفتالمیت نیستند. اندوفتالمیت عفونت شدید داخل چشم و یک اورژانس چشمی است. کاهش تازهٔ دید، درد یا مگس‌پران جدید نیازمند بررسی سریع چشم‌پزشک است، به‌ویژه پس از جراحی یا تزریق داخل چشم.
علائم هشداردهنده: چه زمانی باید فوراً به چشم‌پزشک مراجعه کنیم؟
این عارضه معمولاً با شروع ناگهانی علائم همراه است. کاهش شدید و پیشروندهٔ بینایی، درد چشم (که ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد)، قرمزی چشم، حساسیت شدید به نور (فتوفوبیا) و مشاهدهٔ اجسام شناور جدید یا افزایش‌یافته (مگس‌پران) از مهم‌ترین علائم هشداردهنده هستند. در صورت بروز هر یک از این نشانه‌ها، به‌ویژه پس از جراحی چشم یا آسیب‌دیدگی، باید آن را یک اورژانس پزشکی تلقی کرده و فوراً به چشم‌پزشک یا مرکز اورژانس مراجعه کنید. تأخیر در درمان میتواند شانس حفظ بینایی را به شدت کاهش دهد.
علل شایع: از عوارض جراحی تا عفونتهای سیستمیک
یکی از علل اندوفتالمیت، ورود میکروب‌ها به داخل چشم طی اقدامات چشمی (مانند جراحی آب مروارید، ویترکتومی یا تزریقات داخل چشمی) است که به آن «اندوفتالمیت پس از عمل» می‌گویند. آسیب‌ها و ضربه‌های نافذ به چشم نیز میتوانند راه ورود عفونت را باز کنند. در موارد نادرتر، عفونت ممکن است از طریق جریان خون از کانون دیگری در بدن (مانند عفونتهای دندانی یا خونی) به چشم برسد که به آن «اندوفتالمیت اندوژن» گفته میشود. برخی بیماریهای التهابی سیستمیک (مانند بیماریهای خودایمنی) نیز میتوانند باعث التهاب غیرعفونی در این ساختارها شوند.
روند تشخیص در مطب: پزشک چگونه مشکل را شناسایی میکند؟
تشخیص این وضعیت با معاینهٔ دقیق چشم‌پزشکی آغاز میشود. پزشک با استفاده از دستگاه اسلیت‌لمپ (Slit Lamp) ساختارهای قدامی و داخلی چشم را بررسی میکند. معاینهٔ ته‌چشم (فوندوسکوپی) برای ارزیابی مستقیم شبکیه و زجاجیه ضروری است. اگر به دلیل کدورت شدید، دیدن ته‌چشم ممکن نباشد، از سونوگرافی چشم (B-scan) برای بررسی ساختارهای داخلی استفاده میشود. در شک به عفونت داخل چشم، ممکن است برای شناسایی عامل میکروبی از ویتره یا زلالیه نمونه گرفته شود؛ درمان فوریِ عفونت احتمالی نباید تا آماده‌شدن نتیجه به تأخیر بیفتد. همهٔ التهاب‌های غیرعفونی به این نمونه‌برداری نیاز ندارند.
گزینه‌های درمانی: از تزریق آنتی‌بیوتیک تا جراحی ویترکتومی
در احتمال اندوفتالمیت، درمان فوری ضروری است. در التهاب غیرعفونی، چشم‌پزشک بر اساس علت، درمان ضدالتهابی انتخاب میکند؛ این دو مسیر درمان یکسان نیستند. در اندوفتالمیت عفونی، درمان ممکن است شامل تزریق داروی ضدمیکروبی به داخل ویتره باشد؛ نوع دارو و روش درمان به عامل عفونت بستگی دارد. این کار باعث میشود دارو با غلظت بالا به محل عفونت برسد. همراه با تزریق، ممکن است قطره‌های آنتی‌بیوتیک و ضدالتهاب نیز تجویز شود. در موارد شدید، یا اگر چشم به درمان اولیه پاسخ ندهد، ممکن است نیاز به جراحی «ویترکتومی» باشد. در این جراحی، ژل ویترهٔ عفونی و ملتهب از چشم خارج شده و با یک محلول استریل جایگزین می‌گردد تا کانون عفونت حذف شود.