تیروئید غده‌ای پروانه‌ای‌شکل است که در جلوی گردن و زیر برجستگی حنجره قرار دارد و هورمون‌هایی ترشح میکند که سوخت‌وساز بدن، ضربان قلب، دمای بدن و سطح انرژی را تنظیم می‌کنند. هر اختلالی در کارکرد این غده می‌تواند بر بسیاری از اعضای بدن اثر بگذارد؛ به همین دلیل علائم بیماریهای تیروئید بسیار متنوع‌اند و گاهی با مشکلات دیگر اشتباه گرفته میشوند.
شایع‌ترین اختلال‌های عملکردی تیروئید دو دسته‌اند: کمکاری تیروئید یعنی تولید ناکافی هورمون و پرکاری تیروئید یعنی تولید بیش از حد آن. علائم این دو تقریباً قرینهٔ یکدیگرند:
- کمکاری تیروئید: خستگی و کسالت مداوم، افزایش وزن بدون تغییر در تغذیه، احساس سرما، خشکی پوست، ریزش مو، یبوست، کندی حافظه و تمرکز و در خانم‌ها به‌هم خوردن نظم قاعدگی.
- پرکاری تیروئید: کاهش وزن با وجود اشتهای خوب، تپش قلب و ضربان تند، لرزش دست، تعریق زیاد و تحمل‌نکردن گرما، بی‌قراری و اضطراب، بی‌خوابی و گاهی برجسته شدن چشم‌ها.
ندول تیروئید توده یا برجستگی کوچکی داخل غده است که اغلب بی‌علامت است و در معاینه یا سونوگرافی بهطور اتفاقی پیدا میشود؛ بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند اما هر ندول باید بررسی شود. گواتر نیز به بزرگ شدن کلی غدهٔ تیروئید گفته میشود. اگر توده‌ای در گردن لمس می‌کنید، بلع یا تنفس برایتان دشوار شده، صدایتان بدون دلیل تغییر کرده یا ضربان قلبتان بهطور مداوم تند و نامنظم است، این نشانه‌ها را جدی بگیرید و معاینهٔ پزشک را به تعویق نیندازید.
تشخیص بیماریهای تیروئید معمولاً از یک مسیر روشن می‌گذرد: نخستین قدم آزمایش خون TSH است که میزان فعالیت غده را نشان میدهد و در صورت نیاز، هورمون‌های تیروئید هم اندازه‌گیری میشوند. برای بررسی ساختار غده، ندول و گواتر از سونوگرافی تیروئید استفاده میشود و اگر ندولی نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، پزشک ممکن است نمونهبرداری با سوزن را توصیه کند تا ماهیت آن مشخص شود.
گزینه‌های درمانی به نوع اختلال بستگی دارند: کمکاری تیروئید معمولاً با داروی جایگزین هورمون تحت نظر پزشک کنترل میشود؛ برای پرکاری، بسته به شرایط بیمار، داروهای ضد تیروئید، ید رادیواکتیو یا در موارد خاص جراحی مطرح میشود؛ ندول‌ها هم بسته به نتیجهٔ بررسی‌ها ممکن است فقط به پیگیری دورهای نیاز داشته باشند. انتخاب روش درمان و نوع و مقدار دارو فقط با معاینه و آزمایشهای هر بیمار مشخص میشود و نباید خودسرانه دارویی را شروع یا قطع کرد. اگر جراحی لازم باشد، جزئیات آن را در صفحهٔ جداگانهٔ «جراحی تیروئید» بخوانید.
پزشک اصلی تشخیص و درمان بیماریهای تیروئید، متخصص غدد درونریز (اندوکرینولوژی) است؛ این متخصص نتیجهٔ آزمایش‌ها را تفسیر میکند، درمان را تنظیم میکند و در صورت نیاز شما را برای اقدامات تکمیلی ارجاع میدهد. در این صفحه می‌توانید پزشکان متخصص غدد درونریز (اندوکرینولوژی) در شهر خود را ببینید و نوبت اینترنتی رزرو کنید.