پارگی و جداشدگی رتین (Retinal Tear and Detachment) یک وضعیت اورژانسی چشمی است که در آن، بافت حساس به نور در پشت چشم (رتین یا شبکیه) از جای خود کنده می‌شود. این عارضه می‌تواند با علائمی مانند دیدن جرقه‌های نور یا سایه‌ای پرده‌مانند در میدان دید همراه باشد و نیازمند اقدام فوری پزشکی برای جلوگیری از کاهش دائمی بینایی است.
علائم هشداردهنده: چه زمانی باید فوراً به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟
پارگی و جداشدگی رتین اغلب به‌طور ناگهانی شروع می‌شود. اگر هر یک از این علائم را تجربه کردید، باید آن را یک اورژانس پزشکی تلقی کنید: ۱) ظهور ناگهانی تعداد زیادی نقاط شناور یا مگس‌پران (Floaters)، ۲) دیدن جرقه‌های نوری ناگهانی (Photopsia)، ۳) تار شدن دید و ۴) احساس وجود یک سایه یا پردهٔ خاکستری که به‌تدریج بخشی از میدان دید شما را می‌پوشاند. تأخیر در مراجعه به پزشک می‌تواند شانس موفقیت درمان و حفظ بینایی را کاهش دهد.
چرا رتین پاره یا جدا می‌شود؟ نگاهی به عوامل خطر
شایع‌ترین علت، تغییرات مرتبط با افزایش سن در مادهٔ ژله‌مانندی به نام زجاجیه (Vitreous) است که داخل چشم را پر کرده است. با گذشت زمان، زجاجیه ممکن است منقبض شده و به رتین فشار آورده و آن را پاره کند. سپس مایع از طریق پارگی به زیر رتین نفوذ کرده و آن را جدا می‌کند. افرادی که نزدیک‌بینی شدید دارند، سابقهٔ جراحی آب مروارید، آسیب یا ضربه به چشم داشته‌اند یا در خانواده‌شان سابقهٔ این بیماری وجود دارد، بیشتر در معرض خطر هستند.
گزینه‌های درمانی: از لیزر تا جراحی‌های پیچیده
درمان بستگی به شدت و محل پارگی یا جداشدگی دارد. اگر فقط پارگی بدون جداشدگی وجود داشته باشد، ممکن است چشم‌پزشک با استفاده از لیزر (Photocoagulation) یا انجماد (Cryopexy) اطراف پارگی را محکم کند تا از نفوذ مایع جلوگیری شود. برای جداشدگی‌های کامل‌تر، جراحی‌های پیچیده‌تری مانند ویترکتومی (تخلیه زجاجیه)، باکل اسکلرا (Scleral Buckle) یا رتینوپکسی پنوماتیک (تزریق گاز به داخل چشم) لازم است. انتخاب روش مناسب به تشخیص و صلاحدید جراح بستگی دارد.
مراقبت‌های پس از عمل و انتظارات از دوره بهبودی
پس از جراحی جداشدگی رتین، رعایت دقیق دستورالعمل‌های پزشک حیاتی است. این موارد ممکن است شامل استفاده منظم از قطره‌های چشمی برای جلوگیری از عفونت و التهاب، محدودیت در فعالیت‌های بدنی و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین باشد. در برخی روش‌های درمانی مانند تزریق گاز، حفظ وضعیت خاص سر (مثلاً خوابیدن روی صورت) برای چند روز الزامی است. بازگشت کامل بینایی ممکن است چندین ماه طول بکشد و میزان بهبودی به عوامل مختلفی از جمله وسعت جداشدگی بستگی دارد.