جراحی شبکیه و زجاجیه یک عمل فوق تخصصی چشم‌پزشکی برای درمان بیماریهای پیچیدهٔ بخش خلفی چشم است. این جراحی به ترمیم آسیب‌های شبکیه (پردهٔ حساس به نور در ته چشم) و زجاجیه (مایع ژله‌ای پرکنندهٔ چشم) می‌پردازد و هدف آن حفظ یا بهبود بینایی در شرایطی مانند جداشدگی شبکیه، خونریزی داخلی چشم یا عوارض دیابت است.
جراحی شبکیه و زجاجیه برای چه کسانی لازم است؟
این جراحی برای درمان طیف وسیعی از بیماریهای جدی چشم تجویز می‌شود. شایع‌ترین دلایل نیاز به جراحی شبکیه و زجاجیه عبارت‌اند از: جداشدگی شبکیه (Retinal Detachment)، خونریزی در فضای زجاجیه (Vitreous Hemorrhage) ناشی از دیابت یا پارگی عروق، ایجاد سوراخ در مرکز بینایی یا ماکولا (Macular Hole)، و وجود بافت‌های اسکار روی سطح شبکیه (Epiretinal Membrane). تشخیص نهایی لزوم انجام عمل تنها بر عهدهٔ جراح فوق تخصص شبکیه است.
آمادگی‌های قبل از عمل: چه انتظاری داشته باشیم؟
پیش از جراحی، جراح معاینات دقیقی انجام می‌دهد و ممکن است نیاز به سونوگرافی چشم باشد. از شما خواسته می‌شود فهرستی از داروهای مصرفی خود، به‌ویژه داروهای رقیق‌کنندهٔ خون مانند آسپرین یا وارفارین، را به پزشک اطلاع دهید تا در صورت لزوم مصرف آن‌ها را موقتاً قطع کنید. معمولاً لازم است از چند ساعت قبل از عمل ناشتا باشید. حتماً برای روز عمل یک همراه داشته باشید تا شما را به خانه بازگرداند، زیرا پس از عمل قادر به رانندگی نخواهید بود.
روند جراحی چگونه است؟ ویترکتومی چیست؟
بخش اصلی این جراحی اغلب «ویترکتومی» (Vitrectomy) نام دارد. در این مرحله، جراح با ابزارهای بسیار ظریف، مایع زجاجیه را از چشم خارج می‌کند تا به شبکیه دسترسی پیدا کند. سپس، بسته به مشکل موجود، اقداماتی مانند ترمیم پارگی شبکیه با لیزر، برداشتن بافت‌های اضافی یا صاف کردن شبکیه را انجام می‌دهد. در پایان، برای آنکه شبکیه در جای خود باقی بماند، فضای چشم با یک مادهٔ جایگزین مانند گاز یا روغن سیلیکون پر می‌شود.
مراقبت‌های بعد از عمل: گاز داخل چشم و محدودیت‌های حرکتی
دورهٔ بهبودی پس از جراحی شبکیه و زجاجیه بسیار حساس است. اگر جراح از گاز برای پر کردن چشم استفاده کرده باشد، لازم است برای چند روز یا هفته سر خود را در وضعیت خاصی (معمولاً رو به پایین) نگه دارید تا حباب گاز به شبکیه فشار آورده و به جوش خوردن آن کمک کند. در این مدت، سفر هوایی مطلقاً ممنوع است. استفادهٔ منظم از قطره‌های چشمی تجویز شده برای جلوگیری از عفونت و التهاب ضروری است. بینایی در ابتدا تار خواهد بود و به تدریج بهبود می‌یابد.