خسخس و خرخر شبانه، صدایی غیرطبیعی هنگام تنفس در خواب است که میتواند ناشی از تنگی موقت یا مزمن راههای هوایی باشد. این عارضه از یک سرماخوردگی ساده تا بیماریهای جدیتری مانند آسم یا آپنه خواب متغیر است و کیفیت خواب فرد و اطرافیانش را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تشخیص دقیق علت آن برای انتخاب درمان مناسب ضروری است.
تفاوت «خسخس» و «خرخر» در چیست؟
گرچه این دو واژه گاهی به‌جای هم به کار می‌روند، اما از نظر پزشکی متفاوت‌اند. «خسخس» (Wheezing) یک صدای زیر و سوت‌مانند است که معمولاً هنگام بازدم شنیده می‌شود و ناشی از تنگ شدن راههای هوایی تحتانی (نایژک‌ها در ریه) است؛ مانند آنچه در آسم رخ می‌دهد. اما «خرخر» (Snoring) صدایی خشن و بلند است که به دلیل ارتعاش بافت‌های نرم در گلو و کام (راههای هوایی فوقانی) هنگام عبور هوا ایجاد می‌شود و بیشتر با وضعیت خواب و آناتومی گلو مرتبط است.
شایع‌ترین دلایل خسخس و خرخر شبانه
این عارضه میتواند دلایل متعددی داشته باشد. خسخس اغلب به بیماریهای تنفسی مانند آسم، برونشیت، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) و آلرژی‌ها مربوط است. خرخر معمولاً ناشی از گرفتگی بینی (به‌خاطر سرماخوردگی یا آلرژی)، اضافه وزن، مصرف الکل قبل از خواب، و آناتومی خاص دهان و گلو است. وقتی این دو با هم رخ می‌دهند، ممکن است نشانه‌ای از آپنه انسدادی خواب (Obstructive Sleep Apnea) یا رفلاکس معده به مری (GERD) باشد که اسید معده باعث تحریک راههای هوایی می‌شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر خسخس و خرخر شبانه با علائم هشداردهنده‌ای همراه باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. این علائم شامل تنگی نفس ناگهانی، بیدار شدن از خواب با احساس خفگی، درد قفسه سینه، کبودی لب‌ها یا صورت، خستگی شدید و خواب‌آلودگی در طول روز (نشانهٔ احتمالی آپنه خواب) و یا خسخس بدون سابقه سرماخوردگی یا آلرژی است. همچنین اگر خرخر شما به قدری بلند است که خواب دیگران را مختل می‌کند، بهتر است برای ارزیابی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.
روند تشخیص در مطب پزشک چگونه است؟
پزشک ابتدا شرح حال کاملی از شما می‌گیرد و در مورد سابقهٔ بیماری‌ها، آلرژی‌ها، داروها و سبک زندگی‌تان سؤال می‌کند. سپس معاینهٔ فیزیکی، به‌ویژه گوش دادن به صدای ریه‌ها و بررسی گلو و بینی، انجام می‌شود. بسته به یافته‌های اولیه، ممکن است آزمایش‌های تکمیلی درخواست شود. تست تنفس یا اسپیرومتری (Spirometry) برای ارزیابی عملکرد ریه در موارد مشکوک به آسم یا COPD، و مطالعهٔ خواب یا پلی‌سومنوگرافی (Polysomnography) برای تشخیص قطعی آپنه خواب از جمله این آزمایش‌ها هستند.