شست‌وشو و پاکسازی گوش، روشی پزشکی برای برداشتن جرم گوش (earwax) یا مواد خارجی انباشته‌شده در مجرای گوش است. این پروسیجر زمانی انجام می‌شود که تجمع جرم باعث کاهش شنوایی، احساس پری گوش، وزوز گوش یا سرگیجه شود. پاکسازی گوش به روش‌های مختلفی از جمله استفاده از قطره‌های نرم‌کننده جرم، ساکشن (مکش) یا تزریق آب با فشار کنترل‌شده انجام می‌شود.
چرا شست‌وشو و پاکسازی گوش لازم می‌شود؟
جرم گوش (cerumen) ماده‌ای طبیعی است که از غدد موجود در مجرای گوش ترشح می‌شود و وظیفهٔ محافظت از گوش در برابر گرد و غبار، باکتری‌ها و رطوبت را بر عهده دارد. اما گاهی اوقات، تولید جرم بیش از حد طبیعی است یا کانال گوش باریک و پرپیچ‌وخم است، که منجر به تجمع و سفت شدن آن می‌شود. این انسداد می‌تواند باعث کاهش شنوایی موقت، احساس گرفتگی یا پری در گوش، خارش، وزوز گوش (tinnitus) یا حتی سرگیجه شود. در چنین شرایطی، شست‌وشو و پاکسازی گوش توسط پزشک یا پرستار برای بازیابی شنوایی و راحتی بیمار ضروری است.
روش‌های مختلف شست‌وشو و پاکسازی گوش
شست‌وشو و پاکسازی گوش معمولاً در مطب پزشک یا کلینیک انجام می‌شود. رایج‌ترین روش‌ها عبارتند از: ۱. قطره‌های نرم‌کننده جرم: پزشک قطره‌هایی مانند پراکسید هیدروژن رقیق یا روغن‌های مخصوص را تجویز می‌کند تا جرم گوش نرم و حجیم شود. ۲. ساکشن (Aural Toilet/Suction Aspiration): با استفاده از دستگاه ساکشن و یک سری نازل‌های ظریف، جرم گوش به آرامی مکیده و خارج می‌شود. ۳. شست‌وشو با آب (Irrigation): با استفاده از سرنگ‌های مخصوص یا دستگاه‌های شست‌وشو، آب ولرم با فشار کنترل‌شده به داخل مجرای گوش تزریق می‌شود تا جرم شسته شود. انتخاب روش به میزان و سفتی جرم، وضعیت مجرای گوش و شرایط بیمار بستگی دارد.
آمادگی قبل از شست‌وشو و پاکسازی گوش
قبل از انجام شست‌وشو و پاکسازی گوش، بهتر است چند نکته را رعایت کنید. معمولاً پزشک توصیه می‌کند که چند روز قبل از مراجعه، از قطره‌های نرم‌کننده جرم (مانند گلیسیرین یا پراکسید هیدروژن رقیق) طبق دستور استفاده کنید تا جرم نرم‌تر شده و خروج آن آسان‌تر گردد. از وارد کردن اجسام خارجی مانند گوش‌پاک‌کن (cotton swab) به داخل گوش خودداری کنید، زیرا این کار می‌تواند جرم را بیشتر به سمت پردهٔ گوش هل داده و باعث آسیب شود. اگر سابقهٔ پارگی پردهٔ گوش، عفونت گوش یا جراحی گوش دارید، حتماً پزشک خود را در جریان بگذارید.
مراقبت‌های بعد از شست‌وشو و پاکسازی گوش
پس از انجام شست‌وشو و پاکسازی گوش، معمولاً بهبودی سریع است. ممکن است تا چند ساعت احساس خیسی یا گرفتگی خفیفی در گوش داشته باشید. پزشک ممکن است توصیه کند که تا ۲۴ ساعت از ورود آب به گوش جلوگیری کنید یا از قطره‌های آنتی‌بیوتیک یا استروئیدی برای پیشگیری از عفونت یا کاهش التهاب استفاده نمایید. در صورت بروز هرگونه درد شدید، ترشح از گوش، یا کاهش شنوایی ناگهانی پس از پروسیجر، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید.
چه زمانی نباید گوش را شست‌وشو داد؟
شست‌وشو و پاکسازی گوش در برخی شرایط توصیه نمی‌شود. اگر پردهٔ گوش سوراخ باشد (پارگی پردهٔ تمپان)، عفونت فعال گوش (اوتیت) وجود داشته باشد، یا اخیراً جراحی گوش انجام شده باشد، انجام این پروسیجر می‌تواند خطرناک باشد و منجر به عفونت یا آسیب‌های جدی‌تر شود. همچنین، اگر در گذشته به دلیل شست‌وشوی گوش دچار سرگیجه یا مشکلات تعادلی شده‌اید، باید این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. در این موارد، روش‌های جایگزین مانند ساکشن یا استفاده از ابزارهای تخصصی برای برداشتن جرم گوش به کار گرفته می‌شود.