دیاستاز عضلات شکم (Diastasis Recti) به فاصله‌افتادن دو باند عضلهٔ راست شکمی از خط میانی گفته میشود. در حالت طبیعی این دو عضله در وسط شکم کنار هم قرار دارند و با نواری از بافت به نام «خط سفید» به هم متصل‌اند؛ وقتی این نوار بیش از اندازه کشیده و پهن شود، عضلهها از هم فاصله میگیرند و شکم در ناحیهٔ میانی برجسته یا شل به نظر می‌رسد. این وضعیت بهویژه پس از بارداری شایع است و همیشه نشانهٔ چاقی نیست.
علائم و نشانه‌ها چیست؟
شایع‌ترین نشانه، برجستگی یا شیاری کشیده در وسط شکم است که هنگام سفت‌کردن شکم یا بلندشدن از حالت خوابیده واضح‌تر میشود. نشانه‌های دیگر می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- برآمدگی یا قوز نرمی در خط میانی شکم، بهویژه هنگام نشستن یا سرفه
- احساس ضعف یا سستی در عضلات مرکزی بدن
- کمردرد و کاهش پایداری تنه
- ناراحتی هنگام بلندکردن اجسام یا فعالیت بدنی
- برجستگی اطراف ناف که گاهی با فتق ناف همراه است
چه چیزی باعث دیاستاز عضلات شکم میشود؟
هر عاملی که فشار درون شکم را برای مدتی طولانی بالا ببرد می‌تواند خط سفید را بکشد. رایج‌ترین علت بارداری است، چون رشد جنین دیوارهٔ شکم را از هم باز می‌کند؛ بهویژه در بارداری چندقلو، جنین درشت یا بارداری‌های پشت‌سر‌هم. اضافه‌وزن، بلندکردن نادرست وزنه‌های سنگین و برخی تمرینهای نامناسب هم میتوانند نقش داشته باشند. در نوزادان نیز گاهی به‌طور موقت دیده میشود و معمولاً خودبهخود بهتر میشود. شدت و علت دقیق در هر فرد متفاوت است و تشخیص با معاینهٔ دکتر است.
برای دیاستاز عضلات شکم به چه دکتری مراجعه کنیم؟
ارزیابی و درمان جراحیِ دیاستاز عضلات شکم بر عهدهٔ جراح عمومی و جراح پلاستیک است. دکتر با معاینه، اندازهٔ فاصلهٔ عضلات و همراه‌بودن یا نبودن فتق را بررسی می‌کند. در موارد خفیف تا متوسط معمولاً تمرینهای اصلاحیِ عضلات مرکزی زیر نظر متخصص طب فیزیکی یا فیزیوتراپیست پیشنهاد میشود و از حرکاتی که فشار را زیاد میکنند پرهیز میشود. اگر فاصله زیاد باشد، با فتق همراه باشد یا با تمرین بهتر نشود، ترمیم جراحیِ دیوارهٔ شکم (گاه همراه با ابدومینوپلاستی) مطرح میشود. انتخاب روش با معاینهٔ دکتر تعیین میشود؛ از فهرست همین صفحه می‌توانید نوبت ویزیت بگیرید.
چه زمانی باید به دکتر مراجعه کرد؟
اگر برجستگی وسط شکم روزبه‌روز بزرگ‌تر میشود، با درد، تهوع یا سفت‌شدن همراه است، یا در ناحیهٔ ناف توده‌ای لمس می‌کنید که با فشار برنمی‌گردد، بدون تأخیر با دکتر مشورت کنید؛ این نشانه‌ها میتوانند به فتق مربوط باشند. همچنین اگر چند ماه پس از زایمان با وجود تمرین منظم، فاصلهٔ عضلات و کمردرد ادامه دارد، ارزیابی تخصصی کمک‌کننده است. این صفحه جای تشخیص را نمی‌گیرد و تصمیم نهایی با دکتر است.