«آسم» یک بیماری مزمن راه‌های هوایی است که در آن مجاری تنفس کودک در برابر محرک‌ها حساس‌تر از حد معمول واکنش نشان می‌دهند و به‌طور موقت تنگ و ملتهب میشوند. «آلرژی» نیز واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی به موادی است که برای بیشتر افراد بی‌ضررند؛ مانند گردهٔ گیاهان، گرد و غبار خانگی، موی حیوانات یا برخی غذاها. این دو در کودکان اغلب با هم دیده میشوند و کنترل یکی معمولاً به کنترل دیگری کمک میکند؛ به همین دلیل در این صفحه هر دو را با نگاه ویژه به نیاز والدین مرور می‌کنیم.
علائمی که والدین باید جدی بگیرند: سرفهٔ خشک و مکرر به‌ویژه سرفهٔ شبانه که خواب کودک را بههم می‌زند، خسخس سینه مخصوصاً همراه با سرماخوردگی‌ها، سرماخوردگی‌هایی که هر بار طولانی‌تر از حد معمول میشوند و «به سینه می‌روند»، و تنگی نفس یا خستگی زودهنگام هنگام بازی و دویدن از نشانه‌های رایج آسم در کودکان هستند. آلرژی تنفسی خود را با عطسه‌های پیاپی، آبریزش یا گرفتگی بینی و خارش چشم‌ها نشان می‌دهد و آلرژی غذایی ممکن است با کهیر، قرمزی و خارش دور دهان، دل‌درد، استفراغ یا اسهال پس از خوردن غذای خاص همراه باشد. تکرارشدن این علائم، حتی اگر خفیف باشند، دلیل کافی برای معاینهٔ پزشک است.
چه زمانی اورژانسی است؟ برخی نشانه‌ها یعنی کودک همین حالا به مراقبت فوری نیاز دارد و نباید منتظر نوبت یا بهترشدن خودبه‌خودی ماند:
- تنفس بسیار تند و سخت، یا فرورفتن پوست بین دنده‌ها و گودی گردن هنگام نفس‌کشیدن
- کبودی لب‌ها یا ناخن‌ها
- ناتوانی در گفتن یک جملهٔ کامل، بی‌قراری شدید یا برعکس، بی‌حالی و خواب‌آلودگی غیرعادی
- ورم لب، زبان یا گلو، گرفتگی صدا یا کهیر گسترده بلافاصله پس از خوردن غذا یا نیش حشره (احتمال واکنش آلرژیک شدید)
- حمله‌ای که با اقدامات همیشگیِ توصیه‌شده از سوی پزشک بهتر نمی‌شود
تشخیص چگونه انجام میشود؟ پایهٔ تشخیص، شرح‌حال دقیقی است که شما از الگوی علائم کودک می‌دهید (چه زمانی، با چه محرکی، چند وقت یک‌بار) به‌همراه معاینهٔ بالینی. بسته به سن و شرایط کودک، پزشک ممکن است تست عملکرد ریه (اسپیرومتری) برای کودکان بزرگ‌تر، تست‌های پوستی آلرژی یا آزمایش خون درخواست کند. یادداشت‌کردن زمان و شرایط بروز علائم پیش از مراجعه به تشخیص دقیق‌تر کمک میکند؛ اما نتیجه‌گیری نهایی فقط با معاینهٔ پزشک ممکن است.
درمان و کنترل به‌طور کلی: مدیریت آسم و آلرژی معمولاً ترکیبی است از شناسایی و پرهیز از محرک‌ها، داروهایی که نوع و مقدار آن‌ها را فقط پزشک بر اساس سن و شدت علائم تعیین میکند، و یک برنامهٔ مراقبت مکتوب که به خانواده می‌گوید در هر شرایطی چه کند. هدف درمان این است که کودک بتواند مانند هم‌سالانش درس بخواند، بازی و ورزش کند؛ برای همین هماهنگی با مدرسه و مربی ورزش، در دسترس بودن داروی تجویزشده در مدرسه و گرم‌کردن مناسب پیش از فعالیت بدنی، بخشی از خود درمان به شمار می‌آید. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک شروع، قطع یا جایگزین نکنید.
چه پزشکی را ببینم؟ نقطهٔ شروع برای بررسی علائم تنفسی و آلرژیک کودک، متخصص کودکان است و در صورت نیاز به ارزیابی تخصصی‌تر راه‌های هوایی، متخصص ریه بررسی را ادامه می‌دهد. در این صفحه می‌توانید پزشکان متخصص کودکان و ریه در شهر خود را ببینید و نوبت اینترنتی رزرو کنید.