جراحی سنگ کلیه یک روش پزشکی برای حذف سنگ‌های تشکیل شده در کلیه است. این سنگها می‌توانند باعث درد شدید و مشکلات جدی در عملکرد کلیه شوند. نیاز به عمل پس از تشخیص سنگ و با توجه به اندازه، محل، انسداد، عفونت و علائم مشخص می‌شود؛ هر درد پهلو به معنی نیاز به جراحی نیست. روش عمل و روند بهبود برای همه یکسان نیست.
این عمل چگونه انجام می‌شود؟
روشهای رایج شامل یورتروسکوپی، یعنی ورود ابزار باریک از راه مجرای ادرار و مثانه به حالب و در صورت نیاز کلیه، و PCNL، یعنی دسترسی به کلیه از یک برش کوچک در پهلو، هستند. سنگ ممکن است خارج یا با ابزارهایی مانند لیزر خرد شود. جراحی باز و لاپاراسکوپی در موارد منتخب مطرح‌اند؛ «عمل بسته» نام یک روش واحد نیست. سنگ‌شکنی برون‌اندامی با امواج شوک (ESWL) نیز برای برخی سنگها مناسب است. انتخاب روش به ویژگی سنگ و شرایط بیمار بستگی دارد.
آمادگی قبل از عمل
قبل از جراحی سنگ کلیه، پزشک شما آزمایش‌هایی مانند سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن را تجویز می‌کند تا اندازه و محل سنگها مشخص شود. برنامهٔ مصرف آسپرین، داروهای ضدانعقاد و سایر داروها باید با جراح و پزشک تجویزکننده هماهنگ شود؛ آن‌ها را خودسرانه قطع نکنید. زمان دقیق قطع خوردن و نوشیدن را از مرکز درمان بگیرید؛ دستور ناشتایی به برنامهٔ بیهوشی بستگی دارد. همچنین، حتماً از پزشک خود در مورد داروها و ویتامین‌هایی که مصرف می‌کنید، سوال کنید.
دوره بهبودی و مراقبت بعد از عمل
ترخیص ممکن است همان روز یا پس از بستری باشد و به روش عمل و وضعیت بیمار بستگی دارد. در روزهای اول، ممکن است احساس درد و ناراحتی داشته باشید که با داروهای مسکن قابل کنترل است. همچنین، ممکن است پزشک شما توصیه کند که مایعات بیشتری مصرف کنید تا به دفع سنگ‌های باقی‌مانده کمک کند. در هفته‌های بعد، باید به تدریج فعالیت‌های روزمره خود را از سر بگیرید، اما از انجام فعالیت‌های سنگین و ورزش‌های شدید خودداری کنید. زمان بازگشت به کار و ورزش را از جراح بپرسید. اگر استنت حالب گذاشته شده، زمان خارج کردن یا تعویض آن را نیز پیگیری کنید.
عوارض و ریسک‌ها
مانند هر عمل جراحی، جراحی سنگ کلیه نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. عوارض معمول شامل عفونت، خونریزی و آسیب به بافت‌های اطراف کلیه است. همچنین، در برخی موارد ممکن است سنگها دوباره تشکیل شوند. بنابراین، رعایت دستورات پزشک بعد از عمل و پیگیری‌های منظم بسیار مهم است. با این حال، بیشتر بیماران بدون هیچ مشکلی به زندگی عادی خود باز می‌گردند.
اطلاعات سریع
- مدت زمان: وابسته به روش و پیچیدگی سنگ
- دوره بهبودی: وابسته به روش عمل و روند بهبود
- بی‌حسی: وابسته به روش و برنامهٔ بیهوشی
- بستری: ممکن است ترخیص همان روز یا بستری لازم باشد
- سطح هزینه: متوسط
- میزان درد: متوسط
هشدارهای مهم
- تب یا لرز پس از عمل نیاز به تماس فوری با تیم درمان و ارزیابی دارد؛ منتظر بالا رفتن بیشتر تب نمانید.
- خونریزی شدید، درد کنترل‌نشده یا ناتوانی در ادرار کردن نیاز به ارزیابی فوری دارد.
- مقدار کمی خون در ادرار پس از بعضی روشها یا با وجود استنت ممکن است رخ دهد؛ خونریزی شدید یا مداوم، یا ناتوانی در ادرار کردن نیاز به ارزیابی فوری دارد.
نکات مهم برای بیمار
- فهرست همهٔ داروها و مکمل‌ها را به تیم درمان بدهید و تغییر مصرف را فقط طبق برنامهٔ هماهنگ‌شده انجام دهید.
- مقدار مایعات پس از عمل را طبق توصیهٔ تیم درمان رعایت کنید؛ محدودیت‌های قلبی یا کلیوی را اطلاع دهید.
- در روزهای اول بعد از عمل، بهتر است استراحت کنید و از فعالیت‌های سنگین خودداری کنید.
- رژیم پیشگیری از عود باید متناسب با نوع سنگ باشد؛ دربارهٔ نمک و ترکیب غذاها راهنمایی بگیرید.
- در صورت بروز هرگونه علائم غیرمعمول، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
اگر دچار درد شدید در ناحیه کمر یا پهلو هستید، یا اگر ادرار شما تغییر کرده، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین، در صورت بروز تب یا لرز، یا خون در ادرار که جزو علائم خفیف و مورد انتظار پس از عمل نیست، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
باورهای غلط رایج
❌ سنگ کلیه فقط به دلیل مصرف کم آب ایجاد می‌شود.
✅ عوامل دیگری نظیر رژیم غذایی، ژنتیک و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند در ایجاد سنگ کلیه موثر باشند.
❌ جراحی سنگ کلیه همیشه دردناک است.
✅ درد و ناراحتی به روش عمل و وضعیت بیمار بستگی دارد و برای کنترل آن برنامهٔ درمانی داده می‌شود.
❌ بعد از جراحی سنگ کلیه، نمی‌توانم دوباره به فعالیت‌های ورزشی برگردم.
✅ بازگشت به ورزش معمولاً ممکن است؛ زمان و شدت فعالیت مجاز را بر اساس روش عمل از جراح بپرسید.