شانه یخزده یا «کپسولیت چسبنده» (Adhesive Capsulitis)، وضعیتی دردناک است که با خشکی و محدودیت شدید حرکتی در مفصل شانه مشخص میشود. در این بیماری، کپسول مفصلی شانه ضخیم، سفت و ملتهب میشود و حرکت دادن شانه، حتی توسط دیگران، دشوار یا غیرممکن میگردد. این وضعیت معمولاً بهتدریج شروع شده و بهمرور زمان بدتر میشود.
مراحل سهگانهٔ شانه یخزده: از درد تا بهبودی
این بیماری معمولاً سه مرحله دارد. مرحلهٔ اول، «انجماد» (Freezing)، با درد فزاینده و شروع محدودیت حرکتی همراه است و میتواند ۶ هفته تا ۹ ماه طول بکشد. مرحلهٔ دوم، «یخزده» (Frozen)، درد ممکن است کاهش یابد اما خشکی و محدودیت حرکت به اوج خود میرسد و فعالیتهای روزمره را مختل میکند (۴ تا ۶ ماه). مرحلهٔ نهایی، «ذوب شدن» (Thawing)، بهآرامی حرکت شانه بهبود مییابد و ممکن است ۶ ماه تا ۲ سال زمان ببرد. شناخت این مراحل به درک روند بیماری کمک میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
علت دقیق شانه یخزده همیشه مشخص نیست، اما برخی عوامل خطر ابتلا را افزایش میدهند. افراد بین ۴۰ تا ۶۰ سال، بهویژه زنان، بیشتر مستعد هستند. بیحرکت ماندن طولانیمدت شانه به دلیل جراحی (مانند جراحی پستان یا قلب باز)، شکستگی یا آسیبدیدگی، یک عامل خطر مهم است. همچنین، ابتلا به برخی بیماریهای سیستمیک مانند دیابت، کمکاری یا پرکاری تیروئید و بیماریهای قلبی-عروقی، شانس بروز این عارضه را بالاتر میبرد.
روند تشخیص در مطب پزشک چگونه است؟
تشخیص شانه یخزده عمدتاً بالینی است. پزشک ابتدا شرح حال شما را میگیرد و سپس دامنهٔ حرکتی فعال (حرکاتی که خودتان انجام میدهید) و غیرفعال (حرکاتی که پزشک شانهٔ شما را حرکت میدهد) را ارزیابی میکند. محدودیت در هر دو نوع حرکت، نشانهٔ کلیدی این بیماری است. برای رد کردن سایر علل درد و خشکی شانه مانند آرتروز یا پارگی تاندون روتاتور کاف، ممکن است پزشک درخواست آزمایشهای تصویربرداری مانند عکس رادیوگرافی ساده (X-ray) یا امآرآی (MRI) را بدهد.
گزینههای درمانی: از فیزیوتراپی تا جراحی
هدف اصلی درمان، کنترل درد و بازگرداندن دامنهٔ حرکتی است. درمانهای خط اول معمولاً غیرتهاجمی هستند و شامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای کاهش درد و فیزیوتراپی برای انجام حرکات کششی مخصوص میشود. تزریق کورتیکواستروئید به داخل مفصل شانه نیز میتواند التهاب و درد را بهویژه در مراحل اولیه کاهش دهد. در موارد مقاوم به درمان، روشهایی مانند اتساع کپسول با تزریق مایع (Hydrodilatation) یا جراحی آرتروسکوپی برای آزادسازی کپسول سفتشده، ممکن است در نظر گرفته شود.