التهابهای مغز و نخاع به وضعیتی اشاره دارد که در آن بافتهای مغز و نخاع دچار التهاب میشوند. این التهاب میتواند به دلیل عفونت، بیماریهای خودایمنی یا عوامل ناشناخته دیگر رخ دهد. اهمیت این وضعیت در این است که میتواند به علائم جدی و حتی خطرناک منجر شود، بنابراین تشخیص و درمان به موقع آن حیاتی است. با تشخیص سریع و درمان مناسب، بسیاری از بیماران میتوانند بهبود یابند و به زندگی عادی بازگردند.
علائم و نشانهها
التهابهای مغز و نخاع میتواند علائم متنوعی داشته باشد که بسته به شدت و محل التهاب متفاوت است. علائم شایع شامل سردرد شدید، تب، سفتی گردن، تهوع و استفراغ، و در برخی موارد کاهش هوشیاری یا تغییرات رفتاری است. در موارد شدیدتر، ممکن است تشنج، ضعف عضلانی یا حتی فلج رخ دهد. اگرچه این علائم ممکن است مشابه علائم بیماریهای دیگر باشند، اما در صورت مشاهده آنها باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
علل و عوامل خطر
التهابهای مغز و نخاع میتواند به دلایل مختلفی از جمله عفونتهای ویروسی، باکتریایی یا قارچی ایجاد شود. ویروسهایی مانند هرپس، زیکا و ویروس نیل غربی از جمله عوامل شایع هستند. بیماریهای خودایمنی مانند مولتیپل اسکلروزیس نیز میتوانند منجر به التهاب شوند. عواملی مانند ضعف سیستم ایمنی، سفر به مناطق با شیوع بالای بیماریهای عفونی و سابقه خانوادگی بیماریهای خودایمنی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
روشهای تشخیص
تشخیص التهابهای مغز و نخاع معمولاً از طریق ترکیبی از معاینات بالینی، آزمایشهای خون و تصویربرداری انجام میشود. پزشک ممکن است از آزمایش مایع نخاعی (لومبار پانکچر) برای بررسی علائم عفونت یا التهاب استفاده کند. تصویربرداری مانند MRI میتواند به تشخیص محل و شدت التهاب کمک کند. در برخی موارد، آزمایشهای ژنتیکی یا ایمونولوژیک نیز ممکن است برای تشخیص دقیقتر لازم باشد.
روشهای درمان
درمان التهابهای مغز و نخاع بستگی به علت زمینهای دارد. اگر عفونت عامل اصلی باشد، ممکن است از آنتیبیوتیکها یا داروهای ضدویروسی استفاده شود. در موارد خودایمنی، داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی یا کورتیکواستروئیدها ممکن است تجویز شوند. در هر صورت، درمان زودهنگام و مناسب میتواند به کاهش علائم و جلوگیری از عوارض جدی کمک کند. در برخی موارد، درمان حمایتی مانند مدیریت درد و کنترل تب نیز ممکن است لازم باشد.
اطلاعات سریع
- دوره بهبودی: چند هفته تا چند ماه
- بستری: در موارد شدید بستری لازم است
- سطح هزینه: بالا
- میزان درد: متوسط
- میزان موفقیت: معمولاً بالا با درمان مناسب
هشدارهای مهم
- اگر تب بالای ۳۸.۵ درجه داشتید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- در صورت تجربه تشنج یا کاهش هوشیاری، به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر علائم بدتر شدند یا جدیدی ظاهر شد، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
نکات مهم برای بیمار
- همیشه داروهای تجویز شده را به موقع مصرف کنید تا بهبودی سریعتر حاصل شود.
- در صورت تجویز پزشک، استراحت کافی داشته باشید و از فعالیتهای سنگین خودداری کنید.
- مایعات کافی بنوشید تا بدن شما هیدراته بماند و بهبودی سریعتر شود.
- از مصرف الکل و دخانیات خودداری کنید تا سیستم ایمنی بدن تقویت شود.
- در صورت بروز هرگونه علائم جدید یا بدتر شدن علائم، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
اگر سردرد شدید، تب، سفتی گردن یا تغییرات رفتاری دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
باورهای غلط رایج
❌ التهابهای مغز و نخاع همیشه به دلیل عفونت است.
✅ التهابهای مغز و نخاع میتواند به دلایل مختلفی از جمله بیماریهای خودایمنی رخ دهد.
❌ فقط افراد مسن به التهابهای مغز و نخاع مبتلا میشوند.
✅ التهابهای مغز و نخاع میتواند در هر سنی رخ دهد، اگرچه برخی عوامل خطر در سنین خاص بیشتر است.
❌ درمان التهابهای مغز و نخاع همیشه پیچیده و طولانی است.
✅ درمان بستگی به علت و شدت بیماری دارد و با تشخیص و درمان مناسب میتواند موفقیتآمیز باشد.