حجامت و فصد خون دو روش سنتی خون‌گیری درمانی هستند که در طب سنتی ایرانی و اسلامی کاربرد دارند. حجامت با ایجاد خلأ روی پوست و برش‌های سطحی انجام می‌شود، در حالی که فصد خون از طریق برش یا سوراخ کردن رگ صورت می‌گیرد. این روش‌ها باید توسط متخصص طب سنتی یا پزشک مجاز انجام شوند.
حجامت و فصد خون چه تفاوتی با هم دارند؟
حجامت (Wet Cupping) فرآیندی است که در آن ابتدا با کاپ‌های مخصوص خلأ روی پوست ایجاد می‌شود، سپس برش‌های بسیار سطحی روی پوست داده شده و مقداری خون از بافت زیرپوستی خارج می‌گردد. این روش در طب سنتی برای «تعدیل مزاج» و کاهش التهاب به‌کار می‌رود. فصد خون (Phlebotomy/Venesection) اما روشی متفاوت است؛ در آن مستقیماً یک رگ وریدی باز شده و حجم مشخصی خون از گردش خون اصلی خارج می‌شود. فصد در پزشکی مدرن نیز برای بیماری‌هایی مانند هموکروماتوز (تجمع بیش از حد آهن) و پلی‌سیتمی ورا کاربرد بالینی دارد. انتخاب بین این دو روش کاملاً به تشخیص پزشک یا متخصص طب سنتی بستگی دارد.
چه کسانی می‌توانند حجامت یا فصد خون انجام دهند؟
نه هر فردی برای این روش‌ها مناسب است. پزشک یا متخصص طب سنتی پیش از انجام، سابقهٔ پزشکی کامل بیمار را بررسی می‌کند. افرادی که داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنند، مبتلا به کم‌خونی شدید، بیماری‌های انعقادی، دیابت کنترل‌نشده یا فشارخون بسیار پایین هستند، معمولاً کاندیدای مناسبی نیستند. زنان باردار و شیرده نیز باید پیش از هر اقدامی با پزشک مشورت کنند. در موارد خاص مانند بیماری‌های خاص خونی، فصد خون ممکن است از نظر پزشکی توصیه شود، اما این تصمیم منحصراً بر عهدهٔ پزشک متخصص است.
روند مراجعه و آمادگی لازم پیش از حجامت یا فصد
در اولین مراجعه، پزشک یا متخصص طب سنتی معمولاً شرح‌حال کامل می‌گیرد، فشارخون و وضعیت عمومی را بررسی می‌کند و در صورت لزوم آزمایش خون درخواست می‌دهد. برای آمادگی، معمولاً توصیه می‌شود ۲ تا ۳ ساعت پیش از حجامت غذای سنگین نخورید، به‌خوبی هیدراته باشید و لباس راحت بپوشید. در روز انجام، ناحیهٔ موردنظر ضدعفونی می‌شود و ابزار باید یک‌بار مصرف و استریل باشد — این نکته را حتماً پیش از شروع از مجری بخواهید تأیید کند. پس از اتمام، چند دقیقه استراحت و مصرف مایعات توصیه می‌شود.
نکات ایمنی که باید جدی بگیرید
مهم‌ترین خطر این روش‌ها، عفونت ناشی از ابزار غیراستریل یا انتقال بیماری‌های خونی مانند هپاتیت B، هپاتیت C و HIV است. اطمینان از استفاده از لانست، کاپ و سرنگ یک‌بار مصرف الزامی است. انجام این روش‌ها توسط افراد فاقد مجوز پزشکی یا طب سنتی رسمی، خطر جدی به همراه دارد. پس از حجامت، ناحیهٔ برش ممکن است چند روز کبود یا حساس بماند؛ اما درد شدید، تب، قرمزی گسترده یا خونریزی ادامه‌دار نشانهٔ عارضه است و باید فوری به پزشک مراجعه شود. خون‌گیری بیش از حد در فصد می‌تواند موجب افت فشار و غش شود.
چه سؤالاتی را از متخصص بپرسید؟
پیش از انجام حجامت یا فصد خون، این سؤال‌ها را مطرح کنید: آیا با توجه به داروها و بیماری‌های زمینه‌ای من این روش مناسب است؟ چه حجمی از خون خارج می‌شود؟ ابزار یک‌بار مصرف و استریل است؟ چند جلسه نیاز است و فاصلهٔ بین جلسات چقدر باشد؟ چه علائمی پس از انجام نشانهٔ عارضه است و در آن صورت چه کنم؟ پاسخ شفاف به این سؤال‌ها نشانهٔ یک متخصص معتبر است.