بای پس عروق کرونر (CABG یا جراحی بای‌پس قلب) یک عمل جراحی است که در آن با استفاده از رگ‌های سالم بدن، مسیر جدیدی دور زدن انسداد شریان‌های کرونر ایجاد می‌شود تا خون‌رسانی به عضلهٔ قلب بازگردد. این جراحی برای بیمارانی توصیه می‌شود که آنژیوپلاستی یا دارودرمانی به‌تنهایی کافی نیست.
بای پس عروق کرونر چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟
بای پس عروق کرونر (Coronary Artery Bypass Grafting یا CABG) جراحی‌ای است که در آن جراح با برداشتن یک رگ سالم از پا، دست یا قفسهٔ سینه، مسیر جدیدی برای جریان خون دور زدن شریان‌های مسدودشدهٔ قلب می‌سازد. این عمل معمولاً وقتی توصیه می‌شود که یک یا چند شریان کرونر به‌شدت تنگ یا مسدود شده باشند، آنژین (درد قفسهٔ سینه) با دارو کنترل نشود، یا آناتومی رگ‌ها برای آنژیوپلاستی (بالون‌زنی) مناسب نباشد. تصمیم نهایی برای انجام این جراحی بر اساس نتایج آنژیوگرافی و نظر تیم پزشکی گرفته می‌شود.
قبل از عمل چه آمادگی‌هایی لازم است؟
پیش از بای پس عروق کرونر، پزشک معمولاً آزمایش خون، نوار قلب (ECG)، اکوکاردیوگرافی و آنژیوگرافی درخواست می‌کند. بیمار باید فهرست کامل داروهایش را به پزشک اعلام کند؛ برخی داروها مانند وارفارین یا آسپرین ممکن است چند روز قبل از عمل قطع شوند. سیگار کشیدن باید هرچه زودتر متوقف شود. از نیمه‌شب قبل از جراحی نباید چیزی خورد یا نوشید. بستری معمولاً یک روز قبل از عمل انجام می‌شود تا ارزیابی‌های نهایی صورت گیرد.
در حین عمل چه اتفاقی می‌افتد؟
بای پس عروق کرونر معمولاً زیر بیهوشی عمومی و با باز کردن قفسهٔ سینه (استرنوتومی) انجام می‌شود. در روش رایج، قلب موقتاً متوقف و بیمار به دستگاه قلب‌ریهٔ مصنوعی (پمپ) وصل می‌شود. جراح رگ پیوندی (گرافت) را به شریان کرونر بالا و پایین محل انسداد متصل می‌کند تا مسیر جدید خون‌رسانی ایجاد شود. بسته به تعداد رگ‌های مسدود، ممکن است یک تا چهار یا بیشتر گرافت گذاشته شود. مدت عمل معمولاً سه تا شش ساعت است.
دورهٔ بهبودی و مراقبت‌های بعد از عمل
پس از بای پس عروق کرونر، بیمار ابتدا در بخش مراقبت‌های ویژهٔ قلبی (CCU) بستری می‌شود و سپس به بخش عمومی منتقل می‌گردد. مدت بستری معمولاً پنج تا هفت روز است. بعد از ترخیص، استراحت کافی، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین و مراقبت از محل برش اهمیت دارد. توان‌بخشی قلبی (کاردیاک ریهبیلیتیشن) بخش مهمی از بهبودی است. بازگشت به فعالیت‌های روزمره بسته به وضعیت هر بیمار متفاوت است و پزشک زمان‌بندی دقیق را تعیین می‌کند.
خطرات و نکاتی که باید از پزشک بپرسید
مانند هر جراحی بزرگ، بای پس عروق کرونر با خطراتی همراه است؛ از جمله خونریزی، عفونت، اختلال موقت در حافظه یا تمرکز، و در موارد نادر سکتهٔ مغزی یا حملهٔ قلبی. میزان این خطرات به سن، وضعیت عمومی بیمار و تعداد رگ‌های درگیر بستگی دارد. پیش از عمل بهتر است بپرسید: چند رگ نیاز به بای پس دارد؟ آیا گزینهٔ آنژیوپلاستی هم وجود دارد؟ چه داروهایی باید ادامه یابند؟ و برنامهٔ توان‌بخشی بعد از عمل چیست؟