واریس عمقی و سطحی به گشاد شدن و نارسایی وریدهایی اشاره دارد که در دو سطح مختلف پا قرار دارند: وریدهای سطحی (زیر پوست) و وریدهای عمقی (درون عضلات). در حالی که واریس سطحی بیشتر جنبهٔ زیبایی و درد موضعی دارد، درگیری وریدهای عمقی میتواند نشانهای از مشکلات جدیتری مانند نارسایی مزمن وریدی باشد و نیازمند بررسی دقیق پزشکی است.
تفاوت کلیدی واریس عمقی و سطحی چیست؟
وریدهای سطحی همان رگهای برجسته، پیچخورده و آبیرنگی هستند که زیر پوست دیده میشوند. اما وریدهای عمقی در عمق عضلات پا قرار دارند و با چشم دیده نمیشوند. وظیفهٔ اصلی بازگرداندن خون به قلب بر عهدهٔ سیستم وریدی عمقی است. به همین دلیل، اختلال در این سیستم (واریس عمقی) معمولاً با علائم شدیدتری مانند تورم کل پا، درد و تغییر رنگ پوست همراه است و میتواند ریسک لخته شدن خون را افزایش دهد.
علائم هشداردهنده: چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
علائم واریس سطحی شامل درد، احساس سنگینی، خستگی پا و دیدن رگهای برجسته است. اما اگر علائمی مانند تورم ناگهانی و شدید در یک پا، احساس گرما در ناحیه متورم، درد هنگام راه رفتن یا ایستادن و تغییر رنگ پوست به سمت قرمزی یا تیرگی را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. این علائم میتوانند نشانهٔ درگیری سیستم عمقی و وجود لخته خون یا ترومبوز ورید عمقی (DVT) باشند.
روند تشخیص: از معاینه بالینی تا سونوگرافی داپلر
تشخیص با معاینه فیزیکی توسط متخصص قلب و عروق یا فوق تخصص عروق شروع میشود. پزشک پاها را در حالت ایستاده بررسی میکند. ابزار اصلی و استاندارد طلایی برای تشخیص قطعی «سونوگرافی داپلر رنگی» (Color Doppler Ultrasound) است. این روش بدون درد و غیرتهاجمی، جریان خون را در هر دو سیستم وریدی سطحی و عمقی نشان میدهد و عملکرد دریچههای لانه کبوتری را ارزیابی میکند تا مشخص شود کدام بخش دچار نارسایی شده است.
نگاهی به روشهای درمانی موجود
درمان بر اساس اینکه کدام سیستم (عمقی، سطحی یا هر دو) درگیر است، تعیین میشود. برای واریس سطحی، روشهایی مانند پوشیدن جوراب واریس، اسکلروتراپی (تزریق در رگ)، لیزردرمانی و جراحیهای کوچک رایج است. اما درمان مشکلات وریدهای عمقی پیچیدهتر است و اغلب بر مدیریت بیماری زمینهای، استفاده از داروهای ضدانعقاد (در صورت وجود لخته) و کنترل تورم با جورابهای فشاری مخصوص متمرکز است. تصمیم نهایی دربارهٔ بهترین روش درمانی به عهدهٔ پزشک معالج است.